Önerilen Türkçe terim “araç bakım ve onarım turizmi”dir. Çalışma bağlamında ABOT kısaltması kullanılabilir. İngilizce açıklayıcı karşılığı “Vehicle Maintenance and Repair Tourism” (VMRT) olarak önerilmektedir. Bu karşılık, uluslararası kuruluşlarca kabul edilmiş veya yerleşik bir resmî turizm sınıflandırması olarak değerlendirilmemelidir.

Terim; bu bağlamda motorlu taşıtı ifade eden “araç”, taşıtın işlevini korumaya yönelik faaliyetleri anlatan “bakım”, arızaları ve hasarları gidermeye yönelik müdahaleleri ifade eden “onarım” ve ziyaretçi faaliyetleriyle ilgili “turizm” sözcüklerinin bir araya gelmesiyle oluşturulmuştur. Böylece teknik hizmet alma amacıyla gerçekleştirilen seyahatleri, turizm araştırmalarındaki ziyaretçi koşulları çerçevesinde inceleyen bileşik bir adlandırma önerilmektedir. Terimin tarihsel olarak ilk kullanımına veya ilk sözlük kaydına ilişkin kesin bir tespitte bulunulmamaktadır.

“Araç bakım ve onarım turizmi” adlandırması, bu maddede Enver Yabancı’nın 2026 yılında Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki otomotiv hizmetlerinden hareketle geliştirdiği Türkçe bir kavramsal öneri olarak sunulmaktadır. Bu atıf, öneriyi geliştiren kişiye ve geliştirilme bağlamına ilişkindir; araç onarımı amacıyla seyahatin dünyada ilk kez gerçekleştiği veya benzer bir adlandırmanın daha önce kullanılmadığı anlamına gelmemektedir. Önceki kullanım ve araştırmaların kapsamı, literatür taramasıyla ayrıca değerlendirilmelidir. Önerinin kamuya açık ilk kullanım tarihinin kesinleştirilmesinde tarihli bir paylaşım veya yayın kaydı esas alınmalıdır.

Kavramsal yaklaşımın konusu; motorlu taşıtların bakımı, teknik kontrolü, arıza teşhisi, mekanik onarımı, oto elektrik ve elektronik işlemleri, kaporta ve boya işleri, lastik hizmetleri, yedek parça temini ve benzeri amaçlarla gerçekleştirilen seyahatlerdir. Bununla birlikte, yalnızca bir servis işletmesinden hizmet alınması turizm faaliyeti bulunduğunu göstermez. Seyahati gerçekleştiren kişinin olağan yaşam çevresinin dışına çıkması, ziyaret süresi ve seyahatin ana amacı birlikte değerlendirilmelidir.

Bir araç sahibi, uzmanlık gerektiren bir işlem için başka bir kentteki servisi seçebilir. Bu tercih; hizmet kalitesi, güven, yedek parça bulunabilirliği, randevu olanakları, maliyet veya önceki deneyimlerden etkilenebilir. Seyahat günübirlik gerçekleşebileceği gibi onarım süresine bağlı olarak gecelemeyi de içerebilir. Ancak kişinin düzenli olarak gittiği servis, olağan yaşam çevresinin bir parçası hâline gelmişse idari sınırın aşılması, yolculuğun kendiliğinden ziyaretçi seyahati sayılmasını sağlamaz.

Araç bakım ve onarımının seyahatin ana amacı olduğu durumlarla, başka bir amaçla gerçekleştirilen gezi sırasında aracın zorunlu olarak tamir ettirilmesi birbirinden ayrılmalıdır. Örneğin tatil yolculuğunda oluşan bir arızanın giderilmesi, turizmle ilişkili hizmet kullanımını gösterebilir; ancak bakım ve onarım bu yolculuğun ana amacı değildir. Bu ayrım, ziyaretçi sayısı ile servis müşteri sayısının birbirine karıştırılmasını önlemeye yardımcı olur.

Kavram, otomobil turizminden de ayrılmaktadır. Otomobil turizminde araç çoğunlukla ulaşım işleviyle öne çıkarken bu yaklaşımda, araca yönelik teknik hizmet gereksinimi seyahat kararının merkezinde yer almaktadır. Sanayi turizminde üretim alanlarının görülmesi ve endüstriyel mirasın tanınması, alışveriş turizminde ise mal ve hizmet satın alma amacı öne çıkabilmektedir. Bu alanlarla kesişmesi, önerinin bağımsız ve resmen tanınmış bir turizm türü olduğunu tek başına göstermemektedir.

Birleşmiş Milletlerin Turizm İstatistikleri İçin Uluslararası Tavsiyeler 2008 belgesine göre ziyaretçi; olağan yaşam çevresinin dışındaki bir ana varış yerine, bir yıldan kısa süreyle ve ana amacı ziyaret edilen ülke veya yerde yerleşik bir birim tarafından istihdam edilmek olmayan bir seyahat gerçekleştiren kişidir. Ziyaretçi, seyahati geceleme içeriyorsa turist, geceleme içermiyorsa günübirlik ziyaretçi olarak sınıflandırılmaktadır. Her iki grubun faaliyetleri de turizm kapsamında değerlendirilmektedir. Dolayısıyla araç tamiri için başka bir kente gitmek tek başına yeterli değildir; öncelikle seyahatin ziyaretçi tanımındaki koşulları karşılayıp karşılamadığı belirlenmelidir. unstats.un.org

Alışveriş turizmi literatürü, seyahat ile mal ve hizmet tüketimi arasındaki ilişkiyi daha geniş bir çerçevede incelemektedir. Ramsey, Thimm ve Hehn’in 2019 yılında yayımlanan, Almanya–İsviçre sınırındaki alışveriş turizmini ele alan çalışmasında, sınır ötesi tüketim ilişkileri kapsamında araç onarımı gibi hizmetlere de değinilmektedir. Bu durum, araç hizmetleri ile seyahat arasındaki ilişkinin önerilen Türkçe adlandırmadan önce de araştırmalara yansıdığını göstermektedir. www.researchgate.net

Ayrıca 27 Temmuz 2025 tarihinde yayımlanan, İspanya’dan Fas’ın Tanca kentine araç onarımı amacıyla gerçekleştirilen seyahatleri konu alan bir haberde “turismo mecánico” ifadesi kullanılmıştır. Bu kullanım, söz konusu hareketliliğin ve benzer bir adlandırmanın kamuya açık kaynaklarda daha önce de yer aldığını göstermektedir. Bununla birlikte, haber dilinde kullanılan bir terim ile kuramsal olarak geliştirilmiş ve araştırmalarla sınanmış akademik bir kategori birbirinden ayrılmalıdır. es.yabiladi.com

Öneriye ilişkin temel tartışma, hizmet almak amacıyla yapılan hangi seyahatlerin turizm kapsamında değerlendirilebileceğidir. Bir oto servis işletmesinin başka illerden müşteri kabul etmesi, müşterilerin tamamının ziyaretçi olduğunu veya işletmenin bütün gelirinin turizm geliri sayılabileceğini göstermez. Seyahatin olağan yaşam çevresinin dışında gerçekleşip gerçekleşmediği, süresi ve ana amacı belirlenmeden yapılan sınıflandırmalar yanıltıcı sonuçlar doğurabilir.

Bu yaklaşım kapsamında gelecekte incelenebilecek başlıklar arasında servis tercihinin nedenleri, toplam seyahat maliyeti, bekleme ve konaklama süresi, ziyaret sıklığı ile servis hizmeti dışındaki yeme-içme, perakende ve ulaşım harcamaları bulunmaktadır. Bunlar, mevcut aşamada kanıtlanmış yerel ekonomik etkilerden ziyade saha verileriyle araştırılabilecek olası ilişkilerdir.

Diyarbakır’ın Ergani ilçesi, önerinin geliştirilmesine esin verdiği belirtilen yerel bağlamdır. Diyarbakır Valiliğinin 18 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre, 551 iş yerinden oluşması planlanan Yeni Ergani Küçük Sanayi Sitesi’nin temeli atılmıştır. www.diyarbakir.gov.tr Bu yatırım, ilçedeki mevcut otomotiv hizmetlerinden ayrı değerlendirilmelidir. Temel atma bilgisi, yeni yerleşkenin faaliyete geçtiğini veya turizm gelirinde artış sağladığını göstermemektedir. Ergani’de ve diğer yerleşimlerde yapılacak karşılaştırmalı saha araştırmaları, önerilen kavramın açıklama gücünün ve sınırlarının değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.

Araç bakım ve onarım turizmi, araç hizmeti gereksiniminden kaynaklanan seyahatlerin turizmle kesişen bölümünü tanımlamayı amaçlayan, araştırmalarla sınanmaya açık bir kavramsal öneridir. Ziyaretçilerin amaçları, seyahat koşulları ve ekonomik davranışları incelenmeden ve ilgili literatürle ilişkisi ortaya konulmadan, kavramın bağımsız ve yerleşik bir turizm türü olduğu ileri sürülmemelidir.