Katoliklik

DİNSEL KONULAR Diğer Dinlere Ait Mezhepler

Katoliklik, Hristiyanlıktaki en geniş mezheptir ve günümüzde Hristiyanların yarısı Katolik’tir. Katolik Kilisesi’nin merkezi Vatikan devletidir. Dünyanın en küçük nüfusuna sahip Vatikan devleti, nüfuz açısından oldukça güçlüdür. Dinî başkan Papa, aynı zamanda devletin de başkanıdır ve yanılmaz bir otoriteye sahiptir. Zira Papa İsa’nın vekili, Petrus’un halefidir. Katoliklere göre insan doğuştan günahkardır (aslî suç) ve Tanrı insanın sahip olduğu suçu ortadan kaldırmak için oğlu İsa Mesih’i çarmıhta feda etmiştir. Yılda en az bir kez günah çıkarılmalıdır. Katoliklerde boşanma yoktur, ruhban sınıfının ise evlenmesi yasaktır. Katolik kelimesi Grekçe (katholikos) kavramından gelmekte, “genel, evrensel” anlamında kullanılmaktadır.

İnsanlığın kurtarıcısı kabul edilen İsa Mesih’in tebliği üç yıl kadar sürmüş, ardından göğe alınmıştır. Bu hadiseden çok sonra Yahudilikten Hristiyanlığa geçen Pavlus, Mesih kilisesinin yönünü Doğu’dan Batı’ya çevirmiştir. Bu sırada ve daha sonrasında Filistin’e hâkim olan Roma İmparatorluğu, uzun süre Hristiyanları baskı altında tutmuş, ancak 313 yılında Milano Fermanı ile söz konusu baskı ortadan kalkmıştır. Artık kilise resmî olarak kabul edilmiş ve Hristiyanlık, Romalılar tarafından serbestçe kabul edilebilecek bir din haline gelmiştir. 380 tarihinde İmparator Büyük Teodosyüs da Hristiyanlığın tek resmî inanç olmasını sağlamıştır. İnsanlar 313 yılına kadar “Niçin Hristiyan oldunuz?” diye öldürülürken; 383 tarihinden sonra “Niçin Hristiyan olmuyorsunuz?” diyerek öldürülmeye başlanmıştır.

Bütün bu gelişmeler neticesinde Roma Piskoposu'na “Papa” unvanı verilmiştir. 476 yılında Roma İmparatorluğu’nun dağılmasından sonra Papa, bütün Batı aleminin dinî lideri haline gelmiştir. Doğu Kiliseleri'ni de Bizans Patrikliği temsil etmeye başlamıştır. Hristiyan dünyanın en önemli skizması (doktrin tabanlı olmayan ayrılmalar) ise, İstanbul Kilisesi ile Roma Kilisesi’nin birbirinden ayrılmasıdır. Roma Kilisesi, Hristiyan kiliselere Papanın başkanlık etmesi gerektiğini iddia ederken İstanbul Kilisesi; Kudüs, Antakya, Roma, İskenderiye ve İstanbul kiliselerinin eşit yetkiye sahip olduğunu savunmuştur. Her ne kadar IX. yüzyılda geçici bir ayrılma söz konusuysa da asıl kopma 1054 yılında Roma Papasının İstanbul Patriğini aforoz etmesiyle gerçekleşmiştir. Bundan böyle Roma Kilisesi’ne Katolik (evrensel), Bizans Kilisesi’ne ise, Ortodoks (öze bağlı) isimleri verilmiştir. Hatta İslam’ın yayılması üzerine Türklere karşı girişilen Haçlı Seferleri bile onları bir araya getirememiştir.

Referanslar

Aydın, M. (2007). Hıristiyan Kaynaklarına Göre Hıristiyanlık. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları; Erbaş, A. (2003). “Hıristiyan Misyonerliğine Genel Bir Bakış”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy. 7, Sakarya; Michel, T. (1992). Hıristiyan Tanrı Bilimine Giriş: Dinler Tarihine Katkı. İstanbul: Ohan Basımevi; Parrinder, G. (1998). A Concise Encyclopedia of Christianity. Oxford: Publisher Oneworld; Tümer, G. ve Küçük, A. (1997). Dinler Tarihi. Ankara: Ocak Yayınları.

Ayrıntılı bilgi için bakınız

Harman, Ö.F. (2022). “Hıristiyanlık”, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 25. Ankara: TDV Yayınları.

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: