İmparator Konstantin’in Milano fermanıyla (313) Hristiyanlıkla ilgili yasakları kaldırmasıyla dinde fikir ayrılıkları başlar. Din adamları başta Hz. İsa’nın tanrısallığı konusunda olmak üzere hararetli tartışmalara girişirler. İmparator Konstantin bu tartışmalara son vermek, dinin temel kurallarını belirlemek için 325 yılında İznik’te bir toplantı düzenler. Daha sonra Ekümenik Konsil denecek bu toplantıların ilkine 300’den fazla başpiskopos katılır.  

Hristiyanlığın ilk yıllarında sözlü olarak anlatılan Hz. İsa’nın hayatı ve öğretileri çok sonraları yazıya dökülmüş, bugünkü İncil meydana gelmiştir. MÖ IV yüzyıl başlarında Hristiyanların çok sayıda kutsal saydıkları kitapları vardı. İznik Konsili’nde yüzden fazla İncil tamamen elenir sadece ilk üç kitap kabul edilir (Matta, Luka, Mark ) (Yuhanna Gospel’ı daha sonra Laodikya Konsili’nde kabul edilir). Kilise (Vatikan) tarafından kabul edilen Matta, Markos, Luka ve Yuhanna’nın yazdığı dört İncil’e, Kanonik İnciller (İng. Canonical Gospels) denir. Kilise tarafından kabul edilmeyen İncillere de Apokrif İnciller denmektedir. Kıbrıslı Aziz Barnabas’ın yazdığı İncil, İznik Konsili’nde yasaklanır, nüshaları yok edilir. Bible (kitap) sözcüğü ilk kez İznik Konsili’nde, İstanbul Patriği John Chrysostom tarafından kullanılır.

Arianazim - Ariusçuluk

Konsil’in en önemli konusu İskenderiye Başpiskopusu Arius’un fikirlerini sapkın fikirler (Heresy) ilan etmesidir. Arius’a göre “İsa Tanrı değildir, Tanrı’nın yarattığı üstün varlıktır ama Tanrı değildir. Teolojisinin özünde şunu der: “Bir zaman vardı ki İsa yoktu”. Konsil bu iddiaları reddeder, karşı teolojik inanç maddelerini kabul eder: “İsa ezeli ve ebedidir,” “İsa gerçek Tanrı’dır,” “Oğul Tanrı (İsa), baba ile aynı özdendir (Homousios)”.

Konsilde 20 Kanon (dinde yasal kural) kabul edilir. Bunlardan bazıları:

• Paskalya Bayramı, 21 Mart (Ekinoks)’tan sonraki Pazar olacak, tüm dünyada aynı gün kutlanacak, Yahudilerin Fısıh ile aynı gün olmayacaktır.
• Kiliselerde ibadet düzeni belirlenir. Pazar günleri ve Paskalya’da ibadetlerde diz çökme değil ayakta durma kural olur. 
• Piskopos seçme, seçilme kurallara bağlanır. Dinden Aforoz etme şartları, din değiştirenlere uygulanacak kurallar, Roma, İskenderiye ve Antakya büyük patriklik bölgelerinin yetkileri kiliselerinin yetki alanları, Kudüs’ün statüsü belirlenir. 
• Ruhbanların “kız kardeşim” dedikleri kadınlarla birlikte yaşamaları yasaklanır; sadece anne, kız kardeş veya teyze gibi istisnalar kabul edilir.
• İznik Konsili Hristiyanlığın ana hatlarını ve teolojik sorunları da kapsayan bir bildirgeyle sonuçlanır. Kabul edilen inanç kuralları, bugün hala kiliselerde okunan dua olan “Nikaia-İznik Amentüsü” veya  “İznik Kredosu” olarak adlandırılır. 

Böylece, Konstantin bu Konsey ile 300 yıldır yayılmakta olan bir Ortadoğu dinini Roma İmparatorluğu dini haline getirir. Hristiyanlık bundan sonra hızla ilerler. Zamanla da Konstantin Tanrı tarafından gönderilmiş kral olarak kabul görür. Üzerine İsa’nın çivilendiği Haç ve Milva Savaşı öncesi hayalini gördüğü simge (XR) dünyada en çok bilinen simge olur.

Notlar

1. Arius’un başlattığı düşünce hala tartışılmaktadır. Arius 335 yılında kendisiyle görüşmek isteyen İmparator Constantinus’un çağrısına uyarak İstanbul’a gider ve İstanbul’da şüpheli bir şekilde ölür.
2. Türkiye’yi ziyaret eden papaların, 6. Paul (1967) hariç, tümü 28-30 Kasımda gelmişlerdir. (2. Jean Paul 1979, 16. Benediktus 2006, Francis 2014, 14. Leo 2025). Ziyaretlerin Kasım ayının sonunda olması tesadüf değildir. 30 Kasım İstanbul’daki Fener Rum Patrikhanesi’nin kurucusu sayılan “Aziz Andreas” günüdür. Bu ziyaretlerle yapılan jest Rum Patrikhanesi’ne kardeşlik, diyalog ve dayanışma mesajı niteliği taşımaktadır. 

Bir Söz:

“İznik Konsili, Hristiyan inacının anayasasıdır.” Philip Schaff, Kilise tarihçisi, History of the Christian Church (Kilise Tarihi, 8 cilt)

“ The Counsil of Nicaea is the constitution of the Christian faith”