“Pist” sözcüğü Türkçeye Fransızca “piste” kökünden geçmiştir ve genel olarak “iz/koşu yolu” anlam alanıyla ilişkilidir. “Çizgi/işaretleme” ise kaplama yüzeyine boya veya benzeri malzemelerle yapılan, yönlendirme ve uyarı amaçlı görsel düzenlemeleri ifade eder. Bu nedenle “pist çizgileri”, pist yüzeyi üzerindeki standart görsel işaretlemelerin bütününü anlatır.

Pist çizgileri tek bir kişi tarafından geliştirilmiş bir kavramdan ziyade, sivil havacılıkta güvenlik ve standardizasyon ihtiyacıyla şekillenen kurumsal bir uygulamadır. Uluslararası standartlar; pist, taksi yolu ve apron üzerindeki işaretlemelerin ne anlama geldiğini ve nasıl uygulanacağını tanımlar. Türkiye’de de bu uygulamalar ulusal talimatlar ve havaalanı işletmecilerinin saha uygulamalarıyla sürdürülmektedir

Havaalanı pist çizgileri, pilotun yaklaşma, iniş, kalkış sırasında doğru hizalanmasını, pist sınırlarını net görmesini ve pistin kullanılabilir kısmını hızlıca ayırt etmesini sağlar. Başlıca işaretlemeler özetle şöyledir:

• Pist numarası ve harfleri: Pist doğrultusunu gösteren iki haneli sayı; paralel pistlerde L/C/R ekleri.
• Merkez hattı: Pist eksenini gösterir; özellikle inişte hizalama ve kalkışta doğrultu takibinde ana referanstır.
• Eşik ve eşik şeritleri: İnişte kullanılabilir pist başlangıcını belirginleştirmektedir.
• Hedef noktası: Pilotun inişte “temas etmeyi” hedeflediği bölgeyi görsel olarak desteklemektedir.
• Temas bölgesi işaretleri: Eşik sonrası iniş performansı ve konum algısını güçlendiren referans çizgileridir.
• Kenar şeritleri: Pist sınırlarını netleştirir; gece/yağış/düşük görüşte fark yaratmaktadır.
• Kaydırılmış eşik okları/ok başları: İnişte kullanılmayan ancak kimi durumlarda kalkış/diğer yön operasyonlarında rolü olan bölümü gösterimektedir.

Renk mantığı basittir: pist üzerindeki işaretlemeler çoğunlukla beyaz, yer hareketleriyle ilgili taksi yolu işaretlemeleri ise sarı ile görülür. Pist çizgileri, pist ışıkları ve levhalar gibi diğer görsel yardımcılarla birlikte “tek bir yönlendirme sistemi” gibi çalışmaktadır.

Literatürde pist çizgileri, havaalanı görsel yardımcılarının temel parçalarından biri olarak ele alınır. Tanımlarda ortaklaşan vurgu; işaretlerin hızlı algılanması, doğru konum bilgisi vermesi ve operasyonel emniyeti desteklemesi üzerinedir. Çünkü pilot, özellikle yüksek hız ve sınırlı zamanda karar verirken, standart bir görsel dile ihtiyaç duymaktadır.

İşaretleme yoğunluğu pistin operasyon türüne göre değişebilir: bazı pistlerde temel işaretlemeler yeterliyken, aletli yaklaşma trafiğinin yoğun olduğu pistlerde hedef noktası ve temas bölgesi gibi işaretler daha kritik hâle gelir. Kavramsal olarak “pist çizgileri” kaplama üzerindeki işaretlemeleri anlatır; “pist ışıkları” aydınlatma bileşenini, “taksi yolu işaretlemeleri” ise apron, taksi yolubekleme pozisyonu gibi yer hareketleri yönlendirmesini öne çıkarmaktadır.

Güncel tartışmaların iki ana ekseni vardır: görünürlük ve bakım/işletme. İşaretlemelerin gece ve düşük görüşte seçilebilir olması için malzeme, boya kalitesi ve yüzey kontrastı önemlidir; aynı zamanda boyanın yüzey sürtünmesini olumsuz etkilememesi ve kauçuk birikimi, yakıt/yağ kirlenmesi, kar-buzla mücadele gibi koşullara dayanması beklenir. Bu yüzden periyodik yenileme, temizlik ve denetim, havaalanı işletmesinin rutin işlerinden biridir.

İkinci eksen, pistin yanlış kullanımı ve pist ihlali riskleridir. Karmaşık saha düzeni, yoğun trafik ve düşük görüş; yüzey işaretlerinin “hata payını” daraltır. Bu nedenle standartlara sıkı uyum, daha görünür uygulamalar ve yer hareketlerini izleyen sistemlerle bütünleşik yaklaşım giderek önem kazanmaktadır.

Turizm açısından pist çizgileri doğrudan “turistik ürün” gibi görünmese de etkisi somuttur: emniyetli ve akıcı yer operasyonları, rötarların ve yönlendirmelerin azalmasına, sezon yoğunluğunda kapasitenin daha verimli kullanılmasına katkı sağlamaktadır. Özellikle turistik destinasyonlarda yaz dönemindeki trafik artışı, işaretleme bakımının zamanında ve doğru yapılmasını daha da kritik hâle getirmektedir.

Havaalanı pist çizgileri, hava araçlarının iniş ve kalkış sırasında doğru yönlendirilmesini sağlayan, uluslararası standartlara göre belirlenmiş görsel işaretleme sistemleridir. İngilizcede runway markings olarak adlandırılan bu çizgiler, hem pilotların görüş koşullarına bağlı hataları en aza indirmek hem de hava trafiğinde düzeni sağlamak amacıyla kullanılmaktadır.

Pist çizgileri, genellikle beyaz renkte uygulanır ve her biri farklı bir işlev üstlenir. Pist numaraları, pistin manyetik yönünü belirtir ve pilotun iniş ve kalkış yönünü tanımlamasına yardımcı olur. Merkez hattı (centerline) çizgileri uçağın pistin ortasında kalmasını sağlar; eşik çizgileri (threshold markings) iniş bölgesinin başlangıç noktasını gösterir. Hedef noktası (aiming point markings) ve temas bölgesi (touchdown zone markings) çizgileri ise pilotun iniş sırasında görsel referans alabileceği önemli işaretlerdir.

Bu işaretlemeler, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO) “Ek 14 – Havaalanları” standardında, ayrıca Amerikan Federal Havacılık İdaresi’nin (FAA) yayımladığı “Advisory Circular”larda ayrıntılı biçimde tanımlanmıştır. Türkiye’de ise pist çizgilerinin düzenlenmesi, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından yürürlüğe konulan “Havaalanı Tasarım ve İşletim Esasları Talimatı (SHT-HAD)” çerçevesinde gerçekleştirilmektedir.

Zaman içinde pist çizgilerinde kullanılan malzemeler de gelişmiştir. Günümüzde yansıtıcı özellikli boyalar tercih edilmekte, özellikle gece uçuşlarında ve yağışlı hava koşullarında görünürlüğü artırmak amacıyla reflektif mikro cam küreler kullanılmaktadır. Pist yüzeyinde düzenli bakım ve yenileme çalışmaları yapılarak çizgilerin silinmesi veya kaybolması önlenmeye çalışılmaktadır.

Literatürde pist çizgilerinin algılanabilirliği, standart sapmaları ve bakım sıklığı konularında farklı teknik görüşler bulunmaktadır. Ancak ortak kanaat, pist işaretlemelerinin uçuş güvenliğinin temel unsurlarından biri olduğudur. Bu çizgiler, pist aydınlatma sistemleriyle birlikte çalışarak görsel algıyı destekler ve hava trafiğinin kesintisiz güvenliğini sağlamaktadır.