Sağlık turizminin bir alt dalıdır ve bireyin sağlığını koruyucu ve destekleyici, motivasyonunu temel alan ilişkilerin ve etkileyicilerin tamamını kapsamaktadır. Wellness turizmi, bireyin kendisini iyi hissetmesini sağlamak amacıyla bireysel fitness’ı artırıcı ve sağlığı koruyucu önlemler konusundaki destekleri içermektedir. Wellness tatili çoğunlukla, uzatılmış hafta sonları şeklinde, ortalama 2,8 gün, aynı ülkede ya da kara bağlantısı olan komşu ülkelerde geçirilmektedir. Kısa süreli wellness tatillerinde, elde edilen sonuçlar da kısa süreli olmakta, bu süre dengeli bir yaşam tarzıyla desteklendiğinde uzatılabilmektedir. Wellness turizmine yönelik hizmet veren otellerin çoğunlukla fitness, sağlıklı beslenme, gevşeme ve zihinsel aktiflik sunabilen bir altyapıya sahip olması beklenmektedir. Wellness turistleri de bu otellerde sauna, banyo, fitness merkezi, bireysel danışmanlık, bilgi ve yeterlilik aramaktadır. Hızlı değişen iş yaşamı ve özel hayattaki stres faktörleri, insanları kısa da olsa, daha sık tatil yapmaya ve güncel yaşamdan uzaklaşmaya itmekte ve bu durum wellness turizmine olan talebi artırmaktadır. Global Wellness Enstitüsü, wellness turizminin 2017 yılında 639 milyar ABD Dolarlık bir küresel pazar olduğunu ve genel turizm sektörünün iki katından daha hızlı büyüdüğünü belirtmektedir.

Giderek artan boş zaman, çalışma hayatının karşıtı olarak algılanmaktadır. İnsanlar boş zamanlarını çok aktif olarak geçirmenin yanında, sakinliği, gevşemeyi, günlük yaşamdan uzaklaşmayı, haz almayı ve kendisini iyi hissetmeyi de tercih etmektedir. Wellness turizminin hedefi de bu beklentileri karşılamaktır. Bunu gerçekleştirecek olan wellness turizminin özelliği, birçok paydaşın topluca wellness tatil sürecini şekillendirmesidir. Wellness turisti, ürün ve hizmetleri başından sonuna kadar bir bütün süreç olarak, hizmet zinciri şeklinde görmekte ve değerlendirmektedir. Wellness turisti, kendisini sadece otelde veya termal tesiste değil, aynı zamanda bütün tatili boyunca iyi hissetmek istemektedir. Wellness tatilinin yapıldığı destinasyonda turistlerin istekleri ve beklentileri doğrultusunda ürünler hazırlanıp sunulmaktadır. Bir wellness tatili sağlık, güzellik, fitness, eğlence, yaşam sevinci ve isteğe bağlı programları çağrıştırmaktadır. Wellness turizmini klasik kürden ayıran bir diğer özellik, turistin programlara aktif olarak katılmasıdır. Turistin, wellness’a giden yolda yaşamında değişiklik yapmak için bizzat kendi kararı gerekmektedir. Wellness turizminde turistler, masraflarını kendileri karşılamaktadır. Bunun sonucunda verilen hizmetin kalitesinden beklentileri de değişmektedir.

Wellness müşteri kitlesi; yaşamlarının ikinci yarısında olan ve çocukları yetişmiş, yüksek öğrenim görmüş, üst düzey gelire ve beklentiye sahip, seyahat etmeyi seven ve çok seyahat tecrübesi olan, sağlıklarının değerini bilen ve sağlığının sorumluluğunu üstlenen, yaşamdan zevk alan ve gerektiğinde sağlığına yatırımdan kaçınmayan bireylerden oluşmaktadır. Bu bağlamda wellness turizmcilerinin hedef kitlesi, özellikle para zengini/zaman fakiri (money rich/time poor) olan insanlardır. Çoğunlukla kadınlardan (birçoğu ev kadını ve anne) oluşan bu kitle, mümkün olduğu kadar geniş ve çeşitli wellness ürünlerinin sunulmasını beklemektedir. Wellness turizminde en dar çerçeveli wellness destinasyonu ise wellness olayının odaklandığı mekânlar durumundaki otellerdir. Wellness uygulamalarının yapıldığı ve konaklamanın gerçekleştirildiği wellness otelleri, kısa tatiller ve yıllık tatil tercihleri arasında yer almaktadır. Oteller aynı zamanda, wellness hareketinin yönünü ve büyüklüğünü belirleyen en önemli unsurları oluşturmaktadır. Bundan dolayıdır ki, birçok otel artık müşteri çekebilmek ve hâlihazırdaki müşterilerini tutabilmek için wellness ve ilişkili kelimeleri tanıtımda ve pazarlamada kullanmaktadır.

Esenlik Turizmi, bireyin fiziksel, zihinsel ve genel iyilik hâlini koruma veya geliştirme amacıyla gerçekleştirdiği ya da bu amacı seyahat deneyimine dâhil ettiği turizm faaliyetlerini ifade etmektedir. Kavramın İngilizce karşılığı wellness tourism olup temelinde hastalıkların teşhis ve tedavisinden çok sağlıklı yaşamın desteklenmesi, dinlenme, yenilenme ve yaşam kalitesinin geliştirilmesi bulunmaktadır. Spa ve termal deneyimler, fiziksel aktivite, yoga, meditasyon, sağlıklı beslenme, doğa temelli etkinlikler ve inziva programları bu turizm biçimi kapsamında değerlendirilebilmektedir.

Esenlik turizmi, yalnızca belirli bir hizmet veya tesis türüne dayanmamakta ve farklı motivasyonlara sahip ziyaretçileri kapsamaktadır. Esenlik turistlerine yönelik araştırmalarda güzellik ve spa deneyimleri, yaşam tarzı odaklı resortlar ve spiritüel inziva programlarına katılım gibi farklı seyahat biçimlerinin bulunduğu görülmektedir. Turistlerin aradığı faydalar arasında fiziksel sağlık ve görünüm, gündelik yaşamdan uzaklaşma ve rahatlama, kendine zaman ayırma, yenilik arayışı, sosyal ilişkiler ile manevi ve kişisel gelişim yer alabilmektedir. Bu çeşitlilik, esenlik turizminin yalnızca spa veya fiziksel sağlık uygulamalarıyla sınırlandırılamayacağını göstermektedir.

Global Wellness Institute (GWI), esenlik turistlerini seyahat motivasyonlarına göre birincil ve ikincil esenlik turistleri olmak üzere iki grupta değerlendirmektedir. Birincil esenlik turistinde seyahatin gerçekleştirilmesinin veya destinasyon seçiminin temel nedeni esenliktir. Yoga veya meditasyon inzivasına katılmak, termal bir tesise seyahat etmek ya da bütüncül bir esenlik programından yararlanmak amacıyla gerçekleştirilen seyahatler bu kapsamda değerlendirilebilmektedir.

İkincil esenlik turisti ise temel seyahat amacı farklı olmakla birlikte seyahat sırasında sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürmekte veya esenlik faaliyetlerinden yararlanmaktadır. İş seyahati sırasında konakladığı otelin fitness olanaklarını kullanan, tatilinde spa hizmetinden yararlanan veya seyahat programına yoga, yürüyüş ya da sağlıklı beslenme faaliyetleri ekleyen ziyaretçiler bu gruba örnek oluşturabilmektedir. Bu ayrım, esenlik turizminin yalnızca seyahatin temel motivasyonu olduğu durumları değil, farklı amaçlarla gerçekleştirilen seyahatlerin içerisine dâhil edilen esenlik deneyimlerini de kapsadığını göstermektedir.

Esenlik turizminin sağlık turizmi ve özellikle medikal turizmden ayrılması kavramsal açıdan önem taşımaktadır. Medikal turizm genellikle mevcut bir sağlık sorununun teşhisi, tedavisi veya tıbbi müdahalesi amacıyla sağlık hizmeti almak için gerçekleştirilen seyahatlerle ilişkilendirilmektedir. Esenlik turizmi ise ağırlıklı olarak koruyucu, geliştirici ve yaşam kalitesini artırıcı bir yaklaşıma dayanmaktadır. Bu kapsamda bireyin fiziksel hareketliliğini artırması, stresini azaltması, zihinsel olarak dinlenmesi veya sağlıklı yaşam alışkanlıklarını desteklemesi ön plana çıkmaktadır.

Bununla birlikte sağlık, esenlik ve turizm arasındaki sınırlar her durumda kesin değildir. Termal kaynakların kullanımı, spa uygulamaları, rehabilitasyonla ilişkili bazı hizmetler, sağlıklı beslenme programları ve bütüncül sağlık uygulamaları farklı turizm türlerinin kesişiminde yer alabilmektedir. Bu nedenle esenlik turizminin ayırt edici niteliği, sunulan belirli bir hizmetten çok ziyaretçinin iyilik hâlini koruma veya geliştirme amacıyla ilişkilidir.

Esenlik deneyimleri destinasyonların doğal ve kültürel özellikleriyle bütünleşebilmektedir. Termal ve mineral sular, iklim özellikleri, ormanlar, dağlık alanlar, kıyılar ve diğer doğal kaynaklar esenlik ürünlerinin geliştirilmesinde kullanılabilmektedir. Bunun yanı sıra yerel beslenme kültürü, geleneksel bakım ve iyilik uygulamaları, yerel yaşam biçimleri ve kültürel değerler destinasyona özgü esenlik deneyimlerinin oluşmasına katkıda bulunabilmektedir. Bu özellik, esenlik turizminin standart bir hizmet paketinden çok destinasyonun kaynaklarına ve yerel koşullarına göre farklılaşabilen bir turizm alanı olmasını sağlamaktadır.

Doğa ile etkileşim esenlik turizminin önemli boyutlarından biridir. Yürüyüş, bisiklet, açık hava egzersizleri, orman deneyimleri ve doğada gerçekleştirilen meditasyon veya farkındalık uygulamaları fiziksel aktivite ile zihinsel rahatlamayı bir araya getirebilmektedir. Böylece doğal çevre yalnızca turistik bir çekicilik değil, ziyaretçinin iyilik hâlinin desteklenmesinde kullanılan deneyim ortamlarından biri hâline gelmektedir.

Esenlik turizmi, konaklama işletmelerinin hizmet anlayışını da etkilemektedir. Spa ve fitness alanlarının yanı sıra uyku kalitesini destekleyen oda düzenlemeleri, sağlıklı yiyecek ve içecek seçenekleri, yoga ve meditasyon programları, farkındalık uygulamaları, açık hava etkinlikleri ve doğayla etkileşime yönelik hizmetler esenlik odaklı konaklama deneyiminin bileşenleri arasında yer alabilmektedir. Bu nedenle esenlik yaklaşımı yalnızca spa veya termal otellerle sınırlı kalmadan farklı konaklama işletmelerinin hizmetlerine de bütünleştirilebilmektedir.

Esenlik turizminin gelişimi, ziyaretçilerin tatil süresince yalnızca dinlenme ve eğlenme değil, fiziksel ve zihinsel açıdan kendilerini daha iyi hissetme beklentileriyle de ilişkilidir. Bu durum turizm işletmelerinin sağlık, beslenme, fiziksel aktivite, uyku, zihinsel rahatlama ve sosyal etkileşim gibi farklı iyilik hâli boyutlarını birlikte ele alan ürün ve hizmetler geliştirmesine olanak sağlamaktadır.

Esenlik turizmini ayırt eden temel unsur, bireyin iyilik hâlini koruma veya geliştirme arayışının seyahat deneyiminin bir parçası olmasıdır. Bu arayış seyahatin temel motivasyonunu oluşturabileceği gibi başka amaçlarla gerçekleştirilen bir seyahate de eşlik edebilmektedir. Bu nedenle esenlik turizmi; fiziksel aktiviteden zihinsel rahatlamaya, spa ve termal uygulamalardan sağlıklı beslenme, doğa ve farkındalık deneyimlerine kadar uzanan geniş bir turistik faaliyet alanını kapsamaktadır.