Turizmde öznel esenlik, bireylerin turizm faaliyetlerine katılım sonucunda yaşadıkları duygusal değerlendirmeleri, yaşam memnuniyetlerini ve genel iyi oluş algılarını ifade eden psikolojik bir kavramdır. Terimin kökeni, psikoloji literatüründeki “öznel esenlik” çalışmalarına dayanmaktadır. Kavram, XX. yüzyılın sonlarından itibaren turizm araştırmalarında daha sistematik biçimde ele alınmaya başlanmış, özellikle pozitif psikolojinin gelişimiyle birlikte turistik deneyimlerin bireyin iyi oluşuna etkilerini analiz eden çalışmaların sayısı artmıştır.

Turizm bağlamında öznel esenlik, bireyin tatile çıkma, seyahat etme veya boş zaman etkinliklerine katılma sürecinde yaşadığı olumlu duygular, tatmin düzeyi ve dönüşte sürdürülen iyi oluş hâliyle ilişkilidir. İçeriği genel olarak üç temel boyutta incelenir: (1) duygusal iyi oluş, (2) bilişsel değerlendirme ve (3) yaşam doyumu. Duygusal iyi oluş, seyahat sırasında deneyimlenen neşe, rahatlama, huzur, kaçış hissi gibi olumlu duygulanımları kapsar. Bilişsel değerlendirme ise bireyin tatil deneyimini genel olarak ne ölçüde tatmin edici bulduğunu ifade eder. Yaşam doyumu boyutu ise turistik deneyimin bireyin uzun vadeli mutluluk düzeyine katkıda bulunup bulunmadığını sorgular.

Literatürde turizmde öznel esenliğin ölçümüne ilişkin çeşitli tartışmalar bulunmaktadır. Araştırmacılar, öznel iyi oluşun doğası gereği kişisel değerlendirmelere dayanması nedeniyle evrensel bir ölçüm modelinin geliştirilmesinin güç olduğuna dikkat çekmektedir. Bununla birlikte, turistik deneyimin bireyin fiziksel, zihinsel ve sosyal iyi oluşuna katkısını ölçmeye yönelik ölçekler giderek daha fazla kullanılmaktadır. Özellikle tatil sonrası esenlik düzeyinin önceki döneme kıyasla yükselip yükselmediğini analiz eden uzunlamasına çalışmalar, turizmin bireysel yaşam kalitesine olumlu etkilerini desteklemektedir.

Turizmde öznel esenliğin önemli bir tartışma alanı, iyi oluşun sürdürülebilirlik süresi üzerinedir. Bazı araştırmalar turistik deneyimin kısa vadeli bir “mutluluk yükselişi” yarattığını, bu etkinin zaman içinde azaldığını belirtirken; diğer çalışmalar bireyin sosyal bağlarını güçlendiren, anlam yaratımını destekleyen veya kişisel gelişimi teşvik eden deneyimlerin uzun vadede kalıcı esenlik sağlayabileceğini savunmaktadır. Bu bağlamda, yaratıcı turizm, doğa temelli turizm ve sağlık odaklı turizm türleri, iyi oluşun uzun süreli etkileri üzerine yapılan çalışmalarda öne çıkmaktadır.

Turizmde öznel esenlik, destinasyon yönetimi ve turizm ürün tasarımı açısından da önemli bir kavramdır. Çünkü ziyaretçilerin iyi oluş düzeylerini artıran deneyimlerin planlanması, destinasyonun rekabet gücünü ve tekrar ziyaret oranlarını yükseltmektedir. Ayrıca turistik deneyimlerin bireyin stres düzeyini azaltma, sosyal ilişkilerini güçlendirme ve psikolojik dayanıklılığını artırma potansiyeli, turizmi yalnızca ekonomik değil aynı zamanda toplumsal ve bireysel bir fayda alanı hâline getirmektedir.

Günümüzde öznel esenlik, turizm araştırmalarında giderek önem kazanan disiplinler arası bir konu olarak ele alınmakta; psikoloji, sosyoloji ve rekreasyon araştırmalarıyla ortak bir kavramsal zemin üzerinde ilerlemektedir. Bu yönüyle turizmde öznel esenlik, ziyaretçi davranışlarını anlamada temel unsurlardan biri hâline gelmiştir.