Alman arkeolog Hugo Winckler’in Boğazköy’de bulduğu bir tablet (1908), İkinci Ramses’i Kadeş Savaşı’nın galibi gibi gösteren tek taraflı Mısır propagandasına son verir. Antlaşma, savaşı Hititler'in kazandığı veya en azından eşit şartlarda olduklarını ispatlar. Bunun abartılı ve tek yönlü gösterilmesi Firavunların kendi halklarına karşı bir propagandadır. Hem savaş sonrası bölgenin Hititler'de kalmış olması bunun böyle olmadığını gösterir. Bugüne ulaşmış devletlerarası ilk yazılı antlaşmadır. Hiyeroglifle yazılmış Mısır kopyası Karnak ve Ramesseum tapınaklarının duvarlarında bulunmaktadır. Antlaşmada krallar uzun uzun ad ve unvanlarıyla anılırlar. Dili çetrefillidir. Bu antlaşma politik açıdan XXI. yüzyılda ulusların ortaya koyduğu birçok barış antlaşmalarındandan daha üstün niteliklere sahiptir. 3300 yıl önce saptanan ilkeler hala güncelliğini korumaktadır.

Taraflar birbirine saldırmamayı, kaçakları iade etmeyi ve düşmana karşı birlikte hareket etmeyi taahhüt eder. Antlaşma, yalnızca bir barış metni değil; iki süper güç devlet arasında eşitliği vurgulayan ilk siyasi belgelerden biridir.”

Metnin özet tercümesi şöyledir:

• Mısır’ın büyük kralı Ramses, Hatti’nin büyük kralı Hattuşili-Hattusilis ile aralarında kardeşliği devam ettirmek için bir anlaşma yapmıştır. Mısır’ın büyük kralı Ramses, Hatti’nin büyük kralı Hattuşili ile barış ve kardeşliği ilan eder.
• Tanrılar, iki ülke arasında düşmanlığa asla izin vermemişlerdir. Ramses, Hatti’ye karşı asla düşmanlık göstermeyecektir.
• Ramses bizzat, Hattuşili ile beraber iki hükümdar arasında barışı temin maksadıyla bu anlaşmayı yapmıştır, ikisi birbirine kardeş olmuştur. Ve şimdi eskiden olduğundan daha fazla kardeştirler. Ramses, Hattuşili’in dostudur. Oğulları, Hattuşil’in oğullarının kardeşleri olacaklardır ve ebediyen barış içinde yaşayacaklardır.
• Ramses, Hatti memleketini herhangi bir şey almak için istila etmeyecektir. Hattuşili, Mısır’a herhangi bir şey almak için girmeyecektir.
• Böylece, Şamas ve Teşup’un iradeleri Mısır ve Hatti’nin kardeşliğini resmen ilan ederler. Ramses bugünden itibaren barışı koruyacaktır. Mısır ve Hatti ebediyen barış ve kardeşlik içindedir.
• Eğer bir düşman Hatti’ye karşı yürürse ve Hattuşili, Ramses’e “Bana yardıma gel” diye haber gönderirse, Ramses ordusunu ve savaş arabalarını O’na gönderecektir.
• Ve eğer Hattuşili, kendi halkına kızar ve onlar da isyan ederlerse, Ramses ordusunu ve savaş arabalarını Hattuşili’in asileri üzerine gönderecektir.
• Eğer bir başka düşman Mısır’a karşı yürür ve Ramses de kardeşi Hattuşili’ye “Gel bana yardım et” diye haber gönderirse, Hattuşili bu düşmanı öldürmek için ordusunu gönderecektir. 

Siyasal mültecilerin durumunu ele alan son bölüm çok ilginçtir. 

Siyasi Mülteciler Maddesi:

“Eğer bir adam ya da iki, ya da üç adam Mısır ülkesinden kaçar ve Hatti’nin büyük hükümdarına gelirse, Hatti’nin Büyük Hükümdarı onu tutacak ve Mısır’ın Efendisi İkinci Ramses’e geri yollayacaktır. Ama Mısır’ın Büyük Efendisi Ramses’e geri verilen kimse hakkında suçundan dolayı soruşturma açılmayacak, evine ve karısına ve çocuklarına zarar verilmeyecek, kendisi öldürülmeyecek, ne gözleri, ne kulakları, ne ağzı, ne de ayakları incitilmeyecek ve herhangi bir suçla suçlanmayacaktır.”  

Aynı maddeler Mısır’a sığınacak Hitit mültecileri için de konulmuştur.  Bunlara her kim uymazsa Hatti ülkesinin bin tanrısı onun evini, ülkesini ve kullarını mahvetsin!” Antlaşma 70 yıl barış ortamı sağlamıştır. 

İkinci Ramses’in Hattuşilis’in Kızıyla Evlenmesi 

İyi bir antlaşma ancak tarafların iyi niyetiyle sürebilir. Antlaşmadan 10 yıl sonra eskiçağın iki büyük süper gücünün dostluğu alışılmamış bir olayla sağlamlaşır. Ramses, Hattuşilis’in kızıyla evlendirilir. Ramses, kızı ötekiler gibi haremine koymaz, onu başkadınlığa yüceltir. Bu evlenmede ağır basan tarafın Hititler olduğunu gösteriyor. Barış bütün uluslara ilan edilir.

Abu Simbel’de bir dikilitaş’ın üstünde Hitit prensesinin gelişini gösteren bir tasvir vardır. Burada İkinci Ramses, Prenses ve Babası Hitit Kralı Hattuşili oturmaktadır. Yazıtlarda bu evlilikle ilgili detay anlatılır. 

“Majestelerine haber verildi / Bak Hatti’nin büyük kralı ne yapmış/ Büyük kızını getiriyorlar sayısız armağanla / Öyle değerli, öyle çok ki armağanlar / Kral kızları ve Hatti prensleri taşıyor onları / Nice dağları, nice sarp geçitleri aştılar / Ve majestelerinin sınırına vardılar/ Onları karşılamağa soylularınla bir ordu göndermelisin/ Majesteleri duyunca bu olağanüstü olayı / Sevince boğuldu, neşeyle doldu sarayın efendisi / Böylesi Mısır’da görülmüş şey değildi / Bir orduyla soylularını gönderdi / Hemen karşılasınlar diye Prensesi”

Bu evlilik dolayısıyla güçlenen politik birliktelik yazıtlarda şöyle ifade edilmiş:

“Eğer şimdi bir adam, ya da kadın / İşi düşer de Suriye’de gezer / Ve Hatti ülkesine giderse / Yüreğinde hiçbir korku taşımayacaktır / Çünkü majestelerinin kudreti öylesine büyümüştür.”

Notlar:

1. Antlaşmanın kesin tarihi bilinmemekle beraber MÖ 1275 veya 1265 kabul ediliyor.
2. İkinci Ramses dönemi, Mısır’ın en parlak dönemidir 66 yıl firavunluk yapmış, 90 yaşında ölmüştür. Şu an Mısır’daki kalıntıların çoğu onun zamanında yapılmıştır. 
3. İstanbul Arkeoloji Müzesi’ndeki Tabletin iki metre boyundaki bakır kopyası, 1970 yılında Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayan tarafından zamanın, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri U Thant’a (BM’in Üçüncü Genel Sekteri. Birmanyalı-Burma- şimdiki adıyla Myanmarlı idi.) küçük bir törenle takdim edilir. New York’ta BM Bina'sının ikinci katında duvara asılır. 
4. Firavun: Mısırca PR-O- Büyük Ev- Yüce Hane demek, ibr. Par-Oh, Gre. Pharao, Ar. Firavun, Türkçe’de firavun olmuştur.
5. Tarihçiler İkinci Ramses’in Hattilere karşı hiçbir kahramanlık göstermediği, bir propagandayla kendisini kahraman olarak gösterdiğini anlatıyorlar. Buna örnek olarak da Mısırlı yazar Katip Hori'nin Öyküsü’nü örnek olarak gösteriyorlar. Firavun’u şu sözlerle yeriyor:  Hattular ülkesine gitmedin ve Oupi ülkesini (Suriye) görmedin. Khedem manzaralarını Iged manzaralarından daha fazla tanımıyorsun. Kadeş’e hiç gitmedin.