Yoros Kalesi, İstanbul’un Beykoz ilçesine bağlı Anadolu Kavağı’nda, Boğaziçi’nin Karadeniz’e açıldığı kesimi gören bir tepe üzerinde yer almaktadır. Konumu nedeniyle Boğaz’ın savunması ve deniz ulaşımının denetlenmesi açısından önem taşımıştır. Tarih boyunca farklı siyasi güçlerin hâkimiyetine giren yapı, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait mimari kalıntıları ve arkeolojik buluntuları bir arada barındırmaktadır.

Kalenin kesin inşa tarihi bilinmemektedir. Yapıyı XII. yüzyıla tarihlendiren görüşlerin yanı sıra doğu girişindeki kulelerde bulunan kitabelerden hareketle XIII. yüzyılın ikinci yarısını öneren değerlendirmeler de bulunmaktadır. Bu nedenle kalenin tarihsel gelişimi, farklı yapım ve onarım evreleri dikkate alınarak ele alınmalıdır. İç kale ve dış kale olarak tanımlanan bölümleri, surları ve kuleleriyle yapı, İstanbul’un Orta Çağ savunma mimarisinin incelenmesine olanak sağlamaktadır.

Yoros Kalesi’ndeki sistematik arkeolojik çalışmaların hazırlık süreci, Asnu-Bilban Yalçın’ın 2005 yılında başlattığı Boğaziçi topografyasına yönelik yüzey araştırmalarıyla gelişmiştir. Bu incelemeler, kalenin araştırılması ve korunmasına yönelik gereksinimlerin belirlenmesini sağlamıştır. Ardından 2010 yılında, Kültür ve Turizm Bakanlığının izni ve Bakanlar Kurulu kararıyla İstanbul Üniversitesi adına arkeolojik kazılara başlanmıştır.

Kazıların ilk döneminde çalışmalar, kalenin doğusundaki iç kale bölümünde yoğunlaşmıştır. Arazi temizliğinin ardından jeofizik ölçümler gerçekleştirilmiş, alanın karelere ayrılmasını sağlayan karelaj sistemi oluşturulmuş ve kazı açmaları belirlenmiştir. Çalışmalarda moloz taş örgülü duvarlar, kavisli duvar kalıntıları, mermer mimari parçalar ve su iletimine ilişkin künk hatları ortaya çıkarılmıştır. Bizans dönemine ait olduğu düşünülen künkler, kalenin su altyapısının araştırılmasında önem taşımaktadır. Mimari kalıntıların birbirleriyle ilişkileri ise mekânların farklı dönemlerdeki kullanım ve değişimlerinin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Kazılarda ele geçirilen seramik, cam, metal ve sikke buluntuları, kalenin kullanım dönemleriyle gündelik yaşamına ilişkin veriler sunmaktadır. Osmanlı dönemine ait sikkeler, bulundukları arkeolojik bağlamla birlikte değerlendirildiğinde kullanım evrelerinin tarihlendirilmesine ve para dolaşımının incelenmesine yardımcı olmaktadır. Bu buluntuların mimari kalıntılar ve tarihî belgelerle birlikte ele alınması, kalenin işlevlerinin daha ayrıntılı biçimde açıklanmasını sağlamaktadır.

Kazılarla birlikte koruma ve onarım çalışmaları da yürütülmüştür. Bu uygulamalar kapsamında duvarlara zarar veren bitkiler temizlenmiş, taş örgüler ve mermer kabartmaların bağlantıları sağlamlaştırılmıştır. Onarımlarda kullanılacak malzemelerin belirlenmesi amacıyla özgün harçlardan örnekler alınarak laboratuvar incelemesine gönderilmiştir. Belgelenen ön sağlamlaştırma çalışmalarında horasan harcından yararlanılmış; kazılarda bulunan taşınabilir eserlerin koruma ve onarımları da gerçekleştirilmiştir.

Yoros Kalesi, Boğaziçi’nin tarihî savunma düzeninin ve kale içindeki yaşamın araştırıldığı bir arkeolojik alandır. Mimari kalıntıların belgelenmesi, buluntuların değerlendirilmesi ve koruma çalışmalarının birlikte yürütülmesi, yapının farklı dönemlere ait özelliklerinin anlaşılması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından önem taşımaktadır.