Orta Çağ’da kutsal emanetlerin nasıl ele geçirildiği, ele geçirdikten sonra nasıl meşrulaştırıldığı hep merak edilmiştir. Özellikle Bari ve Venedik’te saklı kemiklerin Aziz Nikola’ya ait olup olmadığı sorusu, XX. yüzyıla kadar kesin bir yanıt bulamamıştır. 1087 yılında Bari’den gelen denizci ve din adamları, Myra’daki Aziz Nikola’nın mezarından kemiklerini çalmışlardı. Kaynaklar, bunun planlı bir kazı olmadığını, litürjik (dinsel) bir törenle yapılmadığını, aceleyle ve özensiz yapıldığını yazar. Barililer, anatomik bütünlük gözetmeden ve özellikle kemiklerden büyük parçaları almıştı. Bazı kemikleri ise yerinde bırakmışlardı.

1100 yılında bu kez Venedikli denizciler daha önce açılmış mezarda kalan kemikleri toplayarak Venedik’e götürmüşler. Kemiklerin Myra’dan (Demre) Bari’ye (1087) ve kısmen Venedik’e (1100) taşınmaları İtalyanlar tarafından Translatio – Kutsalı Kurtarma adıyla meşru gösterilmişti. Ama kuşkular yüzyıllar boyunca devam etmiştir:

• Kemikler tek bir kişiye mi aittir? Orta Çağ’da bazı kutsal emanet sandıklarında farklı bireylere ait kemiklerin karıştığı biliniyordu.
• Bari ve Venedik’teki kemikler aynı kişiye mi aittir? Venedikliler, 1100 yılında Myra’dan “geride kalan” kemikleri aldıklarından iki şehir arasında ciddi bir rekabet oluşmuştu.
• Kemikler Nikolaos’un yaşadığı IV. yüzyıla uyuyor mu? Başka bir döneme aitse, inançlar sarsılacaktı.

XX. yüzyıla gelindiğinde, Myra–Bari–Venedik eksenindeki tartışmaları aydınlatmak için maddi kanıt aranmaya başlar; yalnızca metne dayalı kabul yetersiz görülür. Ayrıca Batılı kaynaklarda Aziz’in ileri yaşta öldüğü, çileli bir hayat sürdüğü, bazı fizyolojik özelliklere sahip olduğu, hatta işkence gördüğü söylencesi yaygındı. Tüm bu sorular bilimsel incelemeyi zorunlu kılar.

Bari Başpiskoposluğunun talebi ve Vatikan’ın ilgili bilimsel kurullarının onayıyla, “kontrollü ve saygılı” bir bilimsel inceleme uygun görülür. Bunun için Bari Üniversitesi Tıp Fakültesi hocalarından Prof. Martino görevlendirilir.

Prof. Luigi Martino anatomi (vücut yapısı) ve paleopatoloji (eski hastalıklar) alanında uzmandı. Dinden uzak, bilimsel özerkliğini koruyabilecek bir akademisyendi. Profesörün seçilmesindeki amaç; Orta Çağ anlatılarının maddi gerçeklikle örtüştüğünü ispatlamasıdır.

Aziz Nikolaos’a atfedilen kemikler, Bari San Nicola Bazilikası'nın kriptasında (mezar odası), mermer bir lahit içerisindedir. Bu lahit, 1087 yılından beri kutsal kabul edilmiş, yüzyıllar boyunca yalnızca birkaç kez ritüel amaçlı açılmıştı.

Lahit bilimsel incelemenin kutsallığa zarar vermeyecek şekilde yapılacağına dair güvenceler altında 1953 ve 1957 yıllarında iki kez açılır. Martino kemikleri tek tek çıkarır, fotoğraflar ve sınıflandırır: Kafatası, uzun kemikler, kaburgalar, omurga parçalarını inceler; bunların tek bir kişiye ait olduğunu tespit eder. Leğen kemiği (pelvis) ve kafatası morfolojisi, erkek olduğunu gösterir. Kemik aşınmaları, ölüm yaşını yaklaşık 65–75 aralığına oturtur. Boyunu yaklaşık 167–170 santimetre ile Akdeniz erkek ortalamasıyla uyumlu bulur; ayrıca kemikleri uzun süreli, çileli yaşam koşulları ile uyumlu görür. Kemiklerde ölümcül travmaya, işkenceyi gösteren izler bulunmaz. Bu durum, Nikolaos’un doğal nedenlerle öldüğünü gösterir. Aziz Nikolaos’un tarihte yaşamış, bedeniyle iz bırakmış bir insan olduğunu somut verilerle ortaya koyar.

Araştırma Rus ve Yunan Ortodoks çevrelerinde de olumlu yankı bulur. Bari iddiasını efsaneden çıkarıp tarihsel gerçekliğe taşır. Martino, Aziz Nikolaos’un kimliğini kanıtlamamış, kemiklerin Nikolaos’a ait olma ihtimalini bilimsel olarak kabul edilir kılmıştır.

Veenedik Sorunu

Martino’nun incelemesi, Bari’deki kemiklerin anatomik bütünlüğü, tek bireye ait olması, eksik parça oranının düşük olması dolaylı olarak Venedik iddialarını zayıflatır. Venedik’teki kemiklerin başka kişilere ait olabileceği görüşünü güçlendirir.

San Nicolo al Lido kompleksi, 1990 yılında kapsamlı bir restorasyona alınır. Kripta ve emanet muhafaza alanlarının kontrollü biçimde açılması zorunlu hale gelir. Bunun üzerine buradaki kemiklerin de incelenmesine karar verilir. Martino’nun Bari’deki kemikleri incelemiş olması, iskeletin biyolojik profilini zaten biliyor olması nedeniyle Venedik’e çağrılır.

İnceleme sonucunda buradaki kemiklerin Bari’deki ana iskelette eksik olan bölümlerle anatomik olarak uyumlu olduğu belirlenir (1992). Venedik’teki kemikler genellikle küçük parça ve kırıklar halinde, yaklaşık 500 parça civarında; Bari’deki daha büyük kemiklere kıyasla daha kırılgan oldukları tespit edilir.

Myra-Demre

XX. ve XXI. yüzyılda Aziz Nikolaos Kilisesi’nde yapılan bilimsel çalışmalarda: Aziz Nikolaos’a açıkça atfedilebilecek sağlam kemikler bulunmamıştır. Mezar çevresinde, ikincil gömülere ait, karışık insan kemikleri tespit edilmiştir.