GastroAfyon Uluslararası Turizm ve Lezzet Festivali, Afyonkarahisar’ın mutfak mirasını kültürel üretim, yerel ekonomi ve kent markalaşması eksenlerinde bir araya getiren, kamusal erişimi güçlü ve çok paydaşlı bir etkinlik olarak konumlanmaktadır. İlk edisyonu 18–20 Nisan 2018’de Afyon Kocatepe Üniversitesi ANS Kampüsü’nde gerçekleştirilmiş; böylece şehirde 2010’lu yılların başından itibaren olgunlaşan gastronomi temelli tanıtım ve etkinlik deneyimi kurumsal bir festivale evrilmiştir. İzleyen yıllarda program, atölye ve yarışma kurguları bakımından çeşitlenmiş; mekânsal ölçekte ise Motor Sporları Merkezi Festival Alanı’nın sağladığı kapasiteyle sergi, tadım ve sahne etkinlikleri tek bir yerleşkede bütünleştirilebilmiştir. 2019 sonrası dönemde eylül sonu–ekim başı zaman diliminin benimsenmesi, festivalin turizm sezonunun kapanış evresinde destinasyon çekiciliğini artırmaya dönük planlı bir tercih olarak okunabilir. 2025 edisyonunun 19–21 Eylül tarihlerinde aynı alanda 175 stantla, ücretsiz giriş ve kapsayıcı bir etkinlik yelpazesiyle icra edilmesi; festivalin hem yerel üretici vitrini hem de ziyaretçi deneyimine dayalı katma değer üretim kapasitesinin arttığını göstermektedir. 2024’te “Dünyanın En Uzun Lokumu” için gerçekleştirilen 114,7 metrelik üretimle Guinness rekorunun elde edilmesi, yerel ürün anlatısını küresel dikkat eşiğine taşıyan sembolik bir eşik oluşturmuş; gastronomi temelli iletişimin medya görünürlüğü ve destinasyon farkındalığı üzerindeki çoğaltan etkisini güçlendirmiştir.

Kent ölçeğinde, Afyonkarahisar’ın 2019’da UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na “Gastronomi” alanında kabulü, festivalin stratejik çerçevesini belirleyen en kritik kurumsal gelişmelerden biridir. UNESCO statüsü, yerel gastronomi ekosistemini sürdürülebilirlik, eğitim ve ağlar üzerinden destekleyen bir politika matrisini gerektirir; festival bu matris içinde hem yıl içi üretimin vitrini hem de kentin gastronomi söylemini kamusal mekâna taşıyan bir “açık laboratuvar” işlevi görmektedir. Kurumsal paydaş yapısı—Valilik ve Belediye öncülüğünde; ticaret ve meslek örgütleri, kalkınma ajansı, üniversite ve sivil toplum aktörlerinin iştiraki—festivalin idari ve finansal sürdürülebilirliğini güçlendirmektedir. Program tasarımında şef demoları, panel ve söyleşiler, çocuk etkinlikleri, konserler ile profesyonel–amatör mutfak yarışmaları (örneğin “Afyon Culinary Cup”) birbirini tamamlayıcı modüller olarak kurgulanmakta; bu modüller hem mesleki beceri ve kalite standartlarını görünür kılmakta hem de ziyaretçi akışını günün farklı saatlerine dengeli biçimde dağıtarak mekânsal kullanımı optimize etmektedir.

Festivalin içerik ve anlatısında coğrafi işaretli ürünlerin merkezî bir yer tuttuğu görülür. Afyon Kaymağı (menşe), Afyon Sucuğu (mahreç; 2025’te AB tescili) ve Afyon Kaymaklı Ekmek Kadayıfı gibi tescilli ürünler, sahnede hem tadım hem de hikâye anlatımıyla ele alınmakta; bu sayede ürün-yer bağının tüketici zihninde pekişmesi ve yöreye özgü üretim bilgisinin kültürel miras perspektifiyle aktarılması mümkün olmaktadır. Coğrafi işaretler, yerel üretim rejiminin izlenebilirlik ve ayırt edicilik boyutlarını desteklediği için, festival temsili ile birlikte ele alındığında bölgesel rekabetçiliği ve dış pazarlara erişimi besleyen bir “kalite işareti” işlevi görmektedir.

Akademik yazın, Afyonkarahisar mutfağının çeşitlilik ve anlatı gücünün ziyaretçi deneyimi ve destinasyon imajı üzerindeki etkisini uzun süredir tartışmaktadır. Kentin gastronomi turizmi potansiyeline dair değerlendirmeler, arz-talep yapısının güçlendirilebilmesi için rotalar, eğitim, ağlar ve etkinliklerin birlikte kurgulanması gerektiğini vurgular. Nitekim son yıllarda önerilen gastronomi rotaları yaklaşımı, festival gibi düğüm noktalarıyla beslenen; üretici pazarları, eğitim atölyeleri ve tescilli ürün işletmelerini kapsayan bir dolaşım mantığı sunar. Bu yaklaşım, ziyaretçi başına harcamanın artması, konaklama süresinin uzaması ve tekrar ziyaret niyetinin güçlenmesi gibi göstergeler üzerinden yerel ekonomiye pozitif dışsallıklar yaratır. Buna paralel olarak, gastronomi temelli şehir markalaşması çalışmalarında festivalin bir “kamu diplomasisi” aracı olarak işlev gördüğü; kentin tarih ve kültür birikimini “tat alma” ve “öğrenme” deneyimleriyle birleştirerek farklı hedef kitlelere nüfuz ettiği saptanmaktadır.

Örgütlenme ve lojistik açısından festivalin tek merkezde toplanması, altyapı ve denetim süreçlerini sadeleştirmekte; güvenlik, hijyen ve yönlendirme standartlarının tutarlılığını artırmaktadır. Aynı mekânsal tercih, şehir içi ulaşım ve yaya akış yönetimini kolaylaştırırken, yerel üreticinin görünürlüğünü artıran stant kurgularının modüler biçimde ölçeklenmesine olanak tanımaktadır. Kamusal erişimin ücretsiz giriş ilkesiyle desteklenmesi, festivalin sosyal kapsayıcılık boyutunu güçlendirmektedir. Yıllar içinde tekrarlanan yarışma ve rekor denemeleri gibi “anıtsal” kurgular, yerel ürünlerin hikâyeleştirilmesi yoluyla medyada yankı bulma kapasitesini artırmış; bu sayede GastroAfyon, yerel üretici ile gastronomi meraklısı arasında kalıcı bağlar kuran bir “mıknatıs etkinlik” niteliği kazanmıştır.

Son kertede, GastroAfyon yalnızca bir lezzet buluşması değil; UNESCO çerçevesiyle uyumlu, yerel üretim ve kültürel mirası bütüncül bir turizm tasarımıyla ilişkilendiren bir dönüşüm aracıdır. Kurumsal eşgüdüm, coğrafi işaretlerin stratejik kullanımı, eğitim–yarışma modülleri ve kent mekânının etkin yönetimi; festivalin Afyonkarahisar’ın gastronomi temelli marka değerini ve bölgesel kalkınma potansiyelini ölçülebilir biçimde güçlendirmesini mümkün kılmaktadır. Bu bütünlük, kentin “tarihle mayalanan” anlatısını çağdaş deneyim ekonomisinin diliyle birleştirerek sürdürülebilir ve ölçeklenebilir bir kültür–turizm platformu ortaya koymaktadır.