Pir-i Sami Türbesi, Erzincan il merkezinde yer almaktadır. Erzincan’ın önemli ziyaret mekânlarından biri olan türbe, halk arasında dinî ve tasavvufî kişiliğiyle tanınan Pir-i Sami’ye atfedilmektedir. Erzincan’ın tekke ve tasavvuf mirasının önemli unsurlarından biri olarak kabul edilen yapı, uzun yıllardır yerel halk tarafından ziyaret edilmekte ve inanç turizmi kapsamında değerlendirilmektedir. Terzi Baba Türbesi ve Mezarlığı ile aynı güzergâhta bulunması nedeniyle şehirdeki dinî ve kültürel ziyaret rotalarının önemli duraklarından birini oluşturmaktadır.

Pir-i Sami’nin hayatına ilişkin bilgiler sınırlı olup hakkında mevcut veriler büyük ölçüde sözlü kültür ürünleri ve yerel rivayetlere dayanmaktadır. Erzincan ve çevresinde dinî-tasavvufî faaliyetlerde bulunduğu, halk arasında saygın bir din büyüğü olarak kabul edildiği ve vefatından sonra kabrinin ziyaret yeri hâline geldiği bilinmektedir. Kaynaklarda 1912 yılında vefat ettiği belirtilen Pir-i Sami’nin çok sayıda talebe yetiştirdiği ifade edilmektedir. Vefatının ardından talebeleri tarafından üç pencereli ve ahşap malzemeden küçük bir türbe yaptırılmıştır. “Kırtıloğlu Dergâhı” adıyla da bilinen bu yapı, 1939 Erzincan Depremi’ne kadar varlığını sürdürmüş; deprem sırasında yıkılmıştır. Türbe bünyesinde bulunduğu belirtilen yaklaşık üç bin ciltlik kütüphanenin de bu deprem sırasında zarar gördüğü ifade edilmektedir.

Türbenin ilk inşa tarihine ilişkin bilgiler sınırlı olmakla birlikte yapının farklı dönemlerde bakım, onarım ve yenileme çalışmaları geçirdiği bilinmektedir. Günümüzdeki görünümü, çeşitli dönemlerde gerçekleştirilen müdahalelerin sonucunda şekillenmiştir. Yapıda geleneksel türbe mimarisine ait unsurlar ile yakın dönem onarım faaliyetlerinin izleri bir arada görülmektedir. Bu yönüyle türbe, Osmanlı döneminden Cumhuriyet dönemine uzanan süreçte varlığını koruyan yerel ziyaret yapılarından biri olarak değerlendirilmektedir.

Pir-i Sami Türbesi, sade mimarisiyle dikkat çekmektedir. Kareye yakın planlı olarak inşa edilen yapının üzeri kubbe veya kırma çatı ile örtülüdür. Yapıda moloz taş ve kesme taş malzeme kullanılmıştır. İç mekânda Pir-i Sami’ye ait olduğu kabul edilen sanduka yer almakta olup ziyaretçilerin dua etmelerine uygun bir düzenleme bulunmaktadır. Türbenin mimarisi, anıtsal özelliklerden ziyade ziyaret işlevine öncelik veren mütevazı bir karakter sergilemektedir. Bu yönüyle Anadolu’daki pek çok yerel türbe ve ziyaret mekânıyla benzer özellikler göstermektedir.

Pir-i Sami Türbesi, Erzincan’daki inanç turizmi açısından önemli ziyaret merkezlerinden biridir. Özellikle kandil gecelerinde, dinî bayramlarda ve belirli günlerde ziyaretçi yoğunluğu yaşanmaktadır. Türbe çevresinde bereket, hayır ve manevi huzur ile ilişkilendirilen çeşitli halk inanışları bulunmaktadır. Bu nedenle yapı yalnızca bir mezar yapısı olarak değil, aynı zamanda Erzincan’ın tasavvuf kültürünü, halk inançlarını ve toplumsal hafızasını yansıtan kültürel bir mekân olarak değerlendirilmektedir.

Günümüzde de ziyaretlere açık olan Pir-i Sami Türbesi, yerel halk ve şehir dışından gelen ziyaretçiler tarafından ilgi görmeye devam etmektedir. Türbe ve çevresi zaman içerisinde çeşitli bakım ve çevre düzenleme çalışmalarına konu olmuş, böylece ziyaret işlevi korunmuştur. Erzincan’ın tarihî, dinî ve kültürel mirasının önemli unsurlarından biri olan Pir-i Sami Türbesi, şehirdeki tasavvuf geleneğinin ve inanç kültürünün günümüze ulaşan temsilcileri arasında yer almaktadır.