Kemah Kalesi, Erzincan ilinin Kemah ilçesinde bulunmaktadır. Kale, Karasu (Yukarı Fırat) Nehri'nin batı yakasında yer alan sarp ve yüksek kayalıklar üzerine inşa edilmiş tarihî bir savunma yapısıdır. Doğal topoğrafyanın sağladığı korunaklı konumu sayesinde Anadolu'nun en önemli stratejik kalelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Deniz seviyesinden yaklaşık 1600 m yükseklikte bulunan kale, Kemah Boğazı'nı ve Doğu Anadolu'yu İç Anadolu ile Karadeniz'e bağlayan tarihî ulaşım güzergâhlarını kontrol eden stratejik bir noktada yer almaktadır.

Kemah'ın yerleşim tarihi Tunç Çağı'na (Bronz Çağı) kadar uzanmaktadır. Yerleşim, Hitit kaynaklarında "Kumaha" adıyla anılmaktadır. Kemah Kalesi'nin ilk inşa edilme tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte arkeolojik bulgular, savunma sisteminin Hititler Dönemi'nden itibaren kullanılmaya başlandığını göstermektedir. Ayrıca kalenin Urartular tarafından da tahkim edildiği bilinmektedir. Daha sonraki dönemlerde kale, çeşitli uygarlıklar tarafından onarılarak savunma amacıyla kullanılmaya devam edilmiştir. Kemah ve çevresinin sırasıyla Med, Pers, Helen, Roma, Bizans, Sasanî, Emevî, Abbasî, Mengücekli, İlhanlı, Akkoyunlu ve Safevî hâkimiyetine girmesiyle birlikte kale de sık sık el değiştirmiştir.

Kemah'ta Türk hâkimiyeti, Selçuklular ile Bizans arasında yapılan 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi'nin ardından başlamıştır. Mengücekliler Dönemi'nde kale önemli bir idarî ve askerî merkez hâline gelmiştir. Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim'in 1515 yılındaki Doğu Anadolu Seferi sırasında Osmanlı Devleti tarafından fethedilen Kemah Kalesi, Osmanlı idarî teşkilatında Erzurum Eyaleti sınırları içerisinde stratejik bir sınır kalesi olarak değerlendirilmiştir. Özellikle Safevîlerle yapılan mücadelelerde Osmanlılar için önemli bir askerî üs olarak kullanılan kale, Osmanlı Dönemi boyunca çeşitli tahkim faaliyetlerine konu olmuş, birçok kez bakım ve onarım görmüştür.

Kemah Kalesi, doğal kayalıkların oluşturduğu savunma avantajından yararlanılarak inşa edilmiş olup iç ve dış sur sistemlerinden meydana gelmektedir. Kalenin savunma yapıları arasında burçlar, gözetleme noktaları, kapılar ve sur duvarları yer almaktadır. Ayrıca kale içerisinde kayalara oyulmuş sarnıçlar, tahıl depoları, zindan olduğu düşünülen mekânlar, askerî barınaklar, ibadet alanları ve çeşitli yapı kalıntıları bulunmaktadır. Özellikle kayalara oyularak oluşturulan su depoları, uzun süreli kuşatmalar sırasında kalenin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik gelişmiş bir altyapının varlığına işaret etmektedir. Gizli geçitleri içeren tüneller de kaledeki savunma sisteminin önemli unsurları arasında yer almaktadır.

Kemah Kalesi, yalnızca askerî bakımdan değil, aynı zamanda idarî, ekonomik ve kültürel açılardan da önemli bir merkezdir. İpek Yolu'nun kuzey güzergâhına yakın konumu sayesinde bölgedeki ticaret yollarının güvenliğinin sağlanmasında önemli bir rol üstlenmiştir. Evliya Çelebi, XVII. yüzyılda Kemah Kalesi'ni ziyaret etmiş ve Seyahatnâme'sinde kalenin ulaşılması güç konumunu, sağlam surlarını ve doğal savunma sistemini ayrıntılı biçimde tasvir etmiştir.

Günümüzde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından koruma altına alınan Kemah Kalesi, Erzincan'ın önemli kültür varlıklarından biridir. Son yıllarda yürütülen restorasyon çalışmalarıyla kalenin tarihî dokusunun korunmasına yönelik faaliyetler sürdürülmektedir. Tarihsel birikimi, mimari özellikleri ve doğal çevresiyle Kemah Kalesi; Erzincan'ın önde gelen kültürel miras unsurlarından biri olup tarih, arkeoloji, halk bilimi ve sanat tarihi araştırmaları açısından önemli bir yere sahiptir. Ayrıca kale, Erzincan'ın kültür turizmi potansiyelini güçlendiren başlıca tarihî yapılardan biri olarak değerlendirilmektedir.