Hüsrev Paşa Türbesi

DOĞAL VE KÜLTÜREL MİRAS Türbe TÜRKİYE'NİN İLLERİ Van

(Van, 1583-1584)

Eski Van Şehri’nde günümüzde kendi adıyla anılan caminin güneydoğu köşesine konumlandırılmıştır. Hüsrev Paşa Türbesi’nin kitabesi mevcuttur. İnşa kitabesine göre yapının bânisi Hüsrev Paşa’dır. Türbe, vasiyeti üzerine H. 991 / M. 1583–1584 tarihinde inşa ettirilmiştir. Kitabeye göre “Mardinli Abdullah oğlu Şaban” mimarıdır.

Türbe, altıgen bir kaide üzerinde yükselen; içten ve dıştan altıgen gövdeli, tek katlı bir yapıdır. Gövdenin üst kısmı pahlanarak onikigene dönüştürülmüş; türbenin üzeri içten altı dilimli kubbe, dıştan ise onikigen piramidal bir külahla örtülmüştür. Yapının asıl giriş kapısı kuzeydoğuda olmasına rağmen günümüzde kuzeybatı köşeden girişi bulunmaktadır. Gövdenin her yüzeyinde köşeleri sütunceli, üç dilimli kemerli nişler; bu nişlerin içerisinde ise birer pencere yer almaktadır. Pencerelerin lento taşlarında geometrik kompozisyonlardan oluşan bir düzenleme yapılmıştır.

Doğuda bulunan lento taşında beş kollu yıldızların meydana getirdiği bir kompozisyon görülmekte; bu cephede ayrıca köşe sütuncelerinin yanında iki süsleme parçası bulunmaktadır. Güneydoğu cephedeki lento taşı da giriş bölümündeki süslemenin tekrarıyla oluşturulmuştur. Güneybatı cephede yer alan lento taşında üç bezeme mevcuttur. Kuzeydoğudaki cephe diğerleriyle benzerlik göstermektedir. Kuzeybatı cephede ise günümüzde giriş kapısı yer almaktadır. Kapıda bitkisel ve geometrik süslemeler görülmektedir.

Gövde, köşe pahlarıyla onikigene dönüşmüş; onikigenin bittiği bölümde ters-düz palmetlerden oluşan bir kuşak yer almaktadır. Bunun üstünde ise yapı, altı dilimli bir külahla sonlanmaktadır.

Türbenin iç mekânı sadedir. Yapı içten altıgen gövdeli olup altı dilimli bir kubbeyle örtülmüştür. Yapıda ahşap bir sanduka bulunmaktadır. Yapının inşa ve süsleme malzemesi olarak düzgün kesme taş kullanılmıştır.

Referanslar

Eyice, S. (1999). Hüsrev Paşa Külliyesi. İslâm Ansiklopedisi (C. XIX, s. 50). İstanbul: TDV; Güneş, B. (2003). Van Gölü Havzası Türk Mimarisinde Yazı Sanatı (Doktora tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van, s. 132; Günel, F. M. (1993). Eski Van kent dokusu üzerine bir deneme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van, s. 67; Kılıç, O. (1997). XVI. ve XVII. yüzyıllarda Van (1548–1648). Van: Van Belediye Başkanlığı Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü Yayınları, s. 232; Öztürk, Ş. (2020). Eski Van Şehri’ndeki türbe ve kümbetler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(73), s. 484; Tuncer, O. C. (1992). Anadolu kümbetleri 3. Ankara, s. 226; Uluçam, A. (2000). Ortaçağ ve sonrasında Van Gölü çevresi mimarlığı I: Van. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, s. 45; Ünal, R. H. (1995). Türk döneminde Van. İstanbul: Kültür Bakanlığı, s. 114.

Konuyla ilgili diğer maddeler için bkz.: