Kokarçay olarak bilinen Andrakos Çayı’nın denize açılan ağzının iki yakasına yayılmış vaziyettedir. Antik Likya bölgesinin önemli kentlerinden Myra’nın limanı durumundadır. Antik limanın çanağı, alüvyon dolgu nedeniyle bataklığa, orta kısmı ise göle dönüşmüştür. Su kaynaklarının da bulunduğu bin hektara yayılan bu sulak alan 1989 yılında Demre Belediyesi tarafından Kuş Cenneti olarak ilan edilmiştir. Alanda 149 kuş türünün yaşadığı tespit edilmiştir.

Likya kıyıları topografyasının sunduğu doğal limanlarıyla, Tunç Çağı’ndan beri Akdeniz’de seyreden gemiler için önemli uğraklar arasındadır. Andriake Limanı’nın Akdeniz’deki bu ticarette üstlendiği önemi gösteren iki arkeolojik bulgu; Likya Birliği Gümrük Yasası’nı içeren yazıt ve Granarium (Silo/Tahıl Deposu) yapısı, bu olguyu destekler niteliktedir. Tarihi aktarımlar ve şimdiye kadar ortaya çıkarılan arkeolojik buluntulara göre liman yerleşiminin MÖ III. yüzyılda kurulduğu söylenmektedir

Andriake’de yer alan kalıntılar yoğun olarak güney yerleşiminde kısmen de kuzey yerleşiminde yer aldığından yapılar bu iki başlık altında tanıtılacaktır.

Granarium (Horrea) Andriake’nin en hacimli ve en göze çarpan yapısıdır. Sekiz bölümden oluşan ve çatısına dek korunan yapı 64,24x38,65 metre ölçülerindedir. Cephesinde yer alan ithaf yazıtından İmparator Hadrianus döneminde (MS 119-138) inşa edildiği anlaşılmaktadır. Tahılların geçici olarak depolanabilmesi için önemli limanlarda bu tür devasa silolar inşa edilmiştir. Horrea Hadriani / Granarium yapısı kazısı tamamlandıktan sonra rekonstrükte edilerek Likya Uygarlıkları Müzesi olarak düzenlenmiştir.

Granarium’un doğusunda Ticari Agora (Plakoma) yer almaktadır. Agora’nın ortasında kemerli üstyapıya sahip anıtsal bir sarnıç bulunmaktadır. Sarnıcı üç yönde çevreleyen dükkânlarla bir pazar yeri ve meydan oluşturulmuştur. Murex İşlikleri bu plakomanın kuzeydoğu yönündeki dükkânları içinde yer almaktadır. Antik Çağ boyunca en değerli ürünlerden biri ve toplumsal statü sembolü olan mor renk kumaş boyasını elde etmek için Andriake’deki atölyelerde Hexaplex Trunculus türü deniz kabuklusu kullanıldığı ortaya çıkmıştır.

Granarium’un batısında ise apsisli bir Sinagog yapısı yer almaktadır. Alanın kazılarında yedi kollu Musevî şamdanı menorah levhası ele geçmiştir. Bu bulgular kentin dinsel ve sosyal yapılanmasında Yahudi cemaatinin yerini ve varlığını açıkça göstermesi bakımından önem taşımaktadır.

Andriake güney yerleşiminde iki hamam vardır. Bunlardan büyük hamam, oldukça iyi korunan duvarları ile günümüze ulaşmıştır. Hamamın bölümleri olan apoditerium/frigidarium (soyunma/soğukluk), tepidarium (ılıklık) ve caldarium (sıcaklık) yan yana sıralanan dikdörtgen birimler şeklinde Likya hamamları planında inşa edilmiştir.

Yerleşimin diğer hamamı yine aynı planın uygulandığı Bizans dönemine tarihlenen küçük hamamdır.

Andriake’nin güney ve kuzey yerleşiminde üç nefli ve bazilikal planlı beş kilise yer alıyor ki, bu sayı limanın yoğun trafiği sonucu kente gelen ziyaretçilere de hizmet verildiğini göstermektedir.

Kuzey yerleşim denize daha yakın bir konumda, alçak bir tepenin üzerinde yer almaktadır. Kuzey yerleşimin kalıntıları kuzeybatı kısımda kum tepeleri altında kaybolmuştur. Andriakos Nehri’nin aktığı güney kısmında ise pek çok kalıntı su altında kalmıştır. Kuzey yerleşimin batı kısmında eski yapı ögeleri ile inşa edilen Bizans dönemi yapısı olarak tanımlanabilecek iyi korunan bir ev yer almaktadır. Yapının plan özelliklerine bakılarak alt katın serin bir depo, üst katın ise oturum için tasarlandığı söylenmektedir.

Nekropol alanı kuzey yerleşimin doğu eteği doğrultusunda ve kısmen güney yerleşimin bulunduğu yamaca doğru yayılım göstermektedir. Nekropolde semerdam, üçgen ve düz kapaklı lahitler yanında Medusa kabartmalı nitelikli lahitlerin de bulunduğu 82 mezar tespit edilmiştir. Lahitler MS I. ve III. yüzyıllar arasına tarihlenmektedir.

Andriake, Likya Bölgesi’nin önemli liman yerleşimlerinden biri olup günümüzde Antalya’nın Demre ilçesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Yerleşmeye ait en erken bulgular, MÖ IV. yüzyıla tarihlendirilen seramik parçalarından oluşmaktadır. Ancak bu döneme ait herhangi bir mimari kalıntıya henüz rastlanmamıştır (Çevik 2021: 378). Likya Bölgesi’nin topoğrafik yapısı nedeniyle karayolu ulaşımı sınırlı kalmış, bu durum denizyolu ulaşımını bölge için daha işlevsel hâle getirmiştir. Bu bağlamda Akdeniz ticaret ağının önemli duraklarından biri olan Andriake Limanı, bölgenin başlıca ticaret merkezlerinden biri olarak öne çıkmıştır. Özellikle Bizans Dönemi’nde liman; Mısır, Konstantinopolis ve Doğu Akdeniz limanları arasındaki denizyolu ticaretinde stratejik bir ara durak niteliği taşımıştır.

Akdeniz ticaret sisteminde önemli bir yere sahip olan Patara ve Andriake limanlarında inşa edilen granariumlar (horrea; tahıl ve erzak depoları), bu limanların ticari işlevini açık biçimde ortaya koymaktadır. Özellikle Hadrianus Dönemi’nde liman yerleşiminde yoğun imar faaliyetleri gerçekleştirilmiştir. Myra Antik Kenti’nin Andriake Limanı’ndaki en büyük yapısı olan granariumda, kuzey yamacındaki kuzeydoğu doğrultulu duvarda eğilme, deformasyon ve kısmi yıkımlar tespit edilmiştir. Tarihsel deprem kayıtları incelendiğinde, MS 141, 240 ve 344 yıllarında meydana gelen depremlerin Myra Antik Kenti ile liman yerleşiminde ciddi hasarlara yol açtığı ve kentin çeşitli yardımlarla yeniden onarıldığı arkeolojik verilerle ortaya konmuştur (Softa, Turan, Sözbilir 2018: 62-69). Tarihçi Malalas’ın aktardığına göre ise 529 yılında meydana gelen büyük deprem sonrasında Myra ve Andriake Limanı’nın yeniden imarı İmparator Iustinianus tarafından gerçekleştirilmiştir.

XIV. yüzyılda meydana gelen büyük sel felaketinde Myra alüvyonlar altında kalırken, Andriake konumu sayesinde bu felaketten nispeten daha az etkilenmiştir. Ayrıca yerleşim üzerine daha sonraki dönemlerde doğrudan yeni bir kent inşa edilmemesi, alanın korunarak günümüze ulaşmasına katkı sağlamıştır. Bu durum, bölgede gerçekleştirilen arkeolojik kazılar sayesinde önemli tarihsel verilerin ortaya çıkarılmasına olanak tanımıştır.

2009 yılında başlayan ve günümüzde de devam eden “Myra ve Limanı Andriake Kazıları” kapsamında, limanın en iyi korunmuş yapılarından biri olan granarium ön plana çıkmıştır. İmparator Hadrianus tarafından MS 129 yılında yaptırılan yapı, liman girişinde yer almakta olup 2009 yılından itibaren ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Agora yanında bulunan granarium, Likya’da günümüze ulaşabilmiş iki örnekten biridir; diğer örnek Patara’da yer almaktadır. Andriake Granariumu, Likya’nın bilinen en büyük granariumu olması bakımından ayrı bir önem taşımaktadır. Yapının Bizans Dönemi’nde de kullanılmaya devam ettiği anlaşılmaktadır. Kazılar sonucunda depoda yalnızca tahıl değil; şarap, zeytinyağı ve çeşitli ürünlerin de muhafaza edildiği belirlenmiştir.

Andriake’de tespit edilen altı kilise yapısının dört tanesi güney, iki tanesi ise kuzey yerleşim alanında bulunmaktadır. Bu kiliselerden beşi, hac yolculuklarının yoğunlaştığı MS V. yüzyıla tarihlendirilmektedir. Batıda yer alan kilisenin bir manastır yapısı olabileceği düşünülmektedir. Kiliselerin, Aziz Nikolaos kültü nedeniyle Myra’ya gelen hacılara limanda ilk hizmeti sunmak amacıyla inşa edildiği değerlendirilmektedir. Kazılarda ele geçirilen hacı şişeleri ve unguentariumlar (kokulu yağların muhafaza edildiği pişmiş toprak kaplar), bölgede yoğun bir hacı trafiğinin bulunduğunu göstermektedir. Liman alanındaki diğer önemli dini yapı ise sinagogdur. Yapının MS V. yüzyıla tarihlendirildiği düşünülmektedir (Akyürek 2020: 295-297; Çevik 2021: 389). Sinagogun boyutları ve merkezi konumu, Andriake’de önemli bir Yahudi topluluğunun varlığına işaret etmektedir.

Andriake’nin güney yerleşim alanında iki hamam yapısı bulunmaktadır. Batı Hamamı MS II. yüzyıla tarihlendirilirken, Doğu Hamamı Geç Roma ve Erken Bizans Dönemi’ne tarihlendirilmektedir. Doğu Hamamı’nda gerçekleştirilen değişiklikler, yapının MS V. yüzyılda da kullanılmaya devam ettiğini göstermektedir. İyi korunmuş durumdaki bu hamamlar, limandaki yoğun ticaret ve insan hareketliliğini ortaya koymaktadır. Agora çevresindeki dükkânların yanı sıra, rıhtıma paralel uzanan ana caddenin iki yanında da dükkânlar bulunmaktadır (Çevik 2021: 388). Ayrıca bölgede oldukça iyi korunmuş bir sarnıç yapısı da yer almaktadır. Kazılar, ticari faaliyetlerin özellikle IV. ve V. yüzyıllarda yoğunlaştığını göstermektedir.

Nekropol alanı, Andriake’nin kuzey yerleşim alanındaki yamaçlarda yoğunlaşmakla birlikte güney yerleşim alanına da uzanmaktadır. Bu alanlarda toplam 82 adet lahit tespit edilmiştir. Özellikle kuzey yerleşim alanındaki lahitler nitelikli işçilikleriyle dikkat çekmektedir (Çevik 2021: 388). Çeşitli motiflerle süslenen bu lahitler, Likya kültürünün önemli örnekleri arasında değerlendirilmektedir. Bölgede yalnızca lahit tipi mezarlara rastlanmış olup bunlar genel olarak MS I.-III. yüzyıllar arasına tarihlendirilmektedir.

Andriake, yalnızca önemli bir ticaret merkezi değil, aynı zamanda bir üretim ve endüstri merkezi niteliği de taşımaktadır. Kazılar sonucunda iki farklı üretim alanı ortaya çıkarılmıştır. Bunlardan biri granariumun yanında bulunan şarap işliği, diğeri ise agora alanındaki işliktir. Agora’nın zamanla işlevini kaybetmesinin ardından, kuzey kısmındaki bazı dükkânlarda deniz kabuklarından (murex) elde edilen mor ve kırmızı boya üretimi yapılmıştır (Mısırlı, Özgüven 2018: 547-548). Antik Çağ boyunca statü göstergesi kabul edilen mor renkli kumaş boyası; Murex trunculus, Murex brandaris ve Hexaplex trunculus türü deniz yumuşakçalarından elde edilmekteydi. Mor, kırmızı ve eflatun tonlarında boya üretimi sırasında yoğun kötü koku oluşması nedeniyle, bu faaliyetlerin limandaki ticari hareketliliğin azaldığı geç dönemde yaygınlaştığı düşünülmektedir.

Özellikle Roma Dönemi’nde gelişim gösteren liman, 542 yılında Mısır’dan gemiler aracılığıyla taşındığı düşünülen veba salgınından büyük ölçüde etkilenmiştir. Salgın, Myra ve Andriake’nin ticari yapısını olumsuz etkilemiş; hinterland ile liman arasındaki ekonomik bağların zamanla zayıflamasına neden olmuştur. Limanın etkinliği VII. yüzyıla kadar giderek azalmıştır. Andriake surları ise XII. yüzyılda Komnenos Hanedanlığı Dönemi’ne tarihlendirilmektedir. Yaşanan doğal afetler, özellikle liman ağzının alüvyonlarla dolması ve bölgedeki Arap akınlarının artması sonucunda yerleşim zamanla terk edilmiştir (Akyürek 2014: 52-57; Yılmaz 2015: 79-86).