Saros Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesi, Ege Denizi’nin kuzeydoğusunda, Çanakkale ve Edirne illerinin kıyı kesimlerinde yer alan; denizel ve kıyısal ekosistemleri kapsayan korunan alandır. Bölgenin toplam yüzölçümü 730,21 kilometrekaredir. Körfezin güney ve doğusunda Çanakkale iline bağlı Gelibolu ve Eceabat, kuzeyinde ise Edirne iline bağlı Keşan ve Enez ilçeleri bulunmaktadır. Kıyı kesimlerinde yerleşim ve turizm faaliyetlerinin dağılımı homojen olmayıp özellikle kuzey ve doğu kıyılarında yaz mevsiminde nüfus ve kullanım yoğunluğu artmaktadır.

Saros Körfezi, Gelibolu Yarımadası ile Trakya kıyıları arasında yer alan denizel bir körfez ve kıyı sistemi niteliğindedir. Özel çevre koruma bölgesi statüsü, alanın doğal, ekolojik, biyolojik, jeomorfolojik, peyzaj ve turizm değerlerinin korunması ve sürdürülebilir kullanımının sağlanmasına yönelik bir koruma çerçevesi oluşturmaktadır. Bölge, kara ve deniz ortamlarının birbiriyle etkileşim içerisinde bulunduğu bütünleşik bir kıyı ekosistemi özelliği göstermektedir.

Körfez kıyılarında koylar, plajlar, kayalık kıyılar ve farklı özelliklere sahip kıyı habitatları bir arada bulunmaktadır. Erikli, Yayla, Danişment, Gökçetepe, Mecidiye ve Enez çevresindeki kıyı alanları özellikle yaz döneminde rekreasyon ve deniz turizmi amacıyla kullanılmaktadır. Bölgenin Trakya ve İstanbul çevresindeki yerleşimlerden karayoluyla ulaşılabilir olması, özellikle yaz aylarında kıyı alanlarına yönelik kullanımın artmasında etkili olan faktörlerden biridir.

Saros Körfezi’nin jeomorfolojik yapısı, bölgesel tektonik hareketler ve kıyı süreçlerinin etkisiyle şekillenmiştir. Gelibolu Yarımadası ile Trakya kıyıları arasında uzanan körfezin çevresinde farklı yükselti ve topoğrafik özelliklere sahip alanlar bulunmaktadır. Havzanın kuzey-kuzeydoğu kesiminde yer alan Koru Dağı yaklaşık 385 metre yüksekliğe ulaşmaktadır. Kıyı boyunca kumlu plajlar, kayalık kıyılar ve koyların yanı sıra farklı özelliklere sahip denizel habitatlar bulunmaktadır. Bu habitat çeşitliliği, bölgedeki biyolojik çeşitliliğin oluşmasında ve farklı canlı gruplarının yaşam alanlarının belirlenmesinde etkili olmaktadır.

Körfezin hidrodinamik yapısı, Saros Körfezi’nin başlıca doğal özelliklerinden biridir. Farklı sıcaklık ve tuzluluk özelliklerine sahip su kütlelerinin hareketi ile yüzey ve derin sular arasındaki su değişimi, körfezin fiziksel ve ekolojik özelliklerinin şekillenmesinde rol oynamaktadır. Bu hidrolojik ve hidrodinamik koşullar, körfezdeki oksijen düzeyleri ve biyolojik üretkenlik üzerinde etkili olmaktadır. Körfezi besleyen başlıca akarsulardan biri Kavak Deresi’dir.

Saros Körfezi, denizel biyolojik çeşitlilik açısından önemli kıyı alanlarından biridir. Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan bilgilere göre bölgede 144 balık çeşidi, 78 deniz bitkisi türü ve 34 sünger türü bulunmaktadır. Biyolojik çeşitlilik araştırmaları kapsamında farklı kıyı ve denizel habitatlarda çeşitli balık, iki yaşamlı ve sürüngen türleri de tespit edilmiştir. Deniz çayırları içerisinde özellikle Posidonia oceanica ve Cymodocea nodosa türlerinin oluşturduğu habitatlar, deniz ekosisteminin önemli bileşenleri arasında yer almaktadır. Bu habitatlar, çeşitli denizel canlılar için beslenme, barınma ve üreme alanları sağlamalarının yanı sıra kıyı ekosistemlerinin ekolojik işleyişinde de rol oynamaktadır.

Saros Körfezi kıyıları, tarihsel ve kültürel açıdan da farklı değerlere sahip bir coğrafyada bulunmaktadır. Bölgenin Trakya ile Çanakkale arasındaki konumu, tarih boyunca farklı yerleşimlerin ve ulaşım güzergâhlarının oluşmasına zemin hazırlamıştır. Enez çevresindeki arkeolojik alanlar ile Gelibolu Yarımadası’ndaki tarihî ve kültürel varlıklar, doğal çevrenin yanı sıra bölgenin kültürel peyzajını oluşturan unsurlar arasında yer almaktadır. Kıyı yerleşimlerinde balıkçılık, tarım ve turizm faaliyetleri yerel ekonomik ve sosyal yapının başlıca bileşenleri arasındadır. Kıyı alanlarındaki nüfus ve kullanım yoğunluğu özellikle yaz döneminde belirgin biçimde artmaktadır.

Bölgedeki turizm faaliyetleri ağırlıklı olarak deniz turizmi ve rekreasyona dayanmaktadır. Bunun yanı sıra dalış, sportif balıkçılık, kampçılık, doğa yürüyüşü, bisiklet ve çeşitli su sporları gerçekleştirilmektedir. Körfezin sualtı biyolojik çeşitliliği özellikle dalış faaliyetleri açısından önem taşımaktadır. Sualtı habitatlarına yönelik araştırmalarda deniz çayırları, korallijen habitatlar ve taş mercanların bulunduğu alanlar belirlenmiş ve bu habitatların dağılımının ortaya konulmasına yönelik çalışmalar yürütülmüştür. Bu özellikler, Saros Körfezi’nde doğa temelli turizm ve rekreasyon faaliyetlerinin geliştirilmesi açısından doğal bir kaynak oluşturmaktadır. Bununla birlikte turizm faaliyetlerinin ekosistem üzerindeki etkilerinin sınırlandırılması ve kıyı alanlarının taşıma kapasitesinin gözetilmesi, bölgenin koruma statüsü bakımından önem taşımaktadır.

Saros Körfezi ve kıyıları, doğal ve kültürel değerlerin korunması amacıyla 11 Ekim 2010 tarihli ve 2010/1089 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile özel çevre koruma bölgesi olarak tespit ve ilan edilmiştir. Söz konusu karar, 22 Aralık 2010 tarihli ve 27793 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Bölgenin yönetimi ve korunmasına ilişkin çalışmalar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.

Saros Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesi’nin doğal, tarihî ve kültürel değerlerinin bütüncül bir yaklaşımla korunmasına yönelik yönetim planı 2018 yılında onaylanmıştır. Yönetim planında biyolojik çeşitliliğin korunması, doğal ve kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımı, sualtı ve suüstü canlılarının korunması ve bölgedeki ekonomik faaliyetlerin çevresel sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda yürütülmesine yönelik hedefler belirlenmiştir. Bunun yanı sıra bölgenin biyolojik çeşitliliğinin ortaya konulması, denizel habitatların belirlenmesi ve su kalitesinin izlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar gerçekleştirilmiştir.

Kıyı ve deniz alanlarında turizm faaliyetlerinin yoğunlaşması, bölgenin doğal kaynakları üzerinde çeşitli çevresel baskıların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Özellikle yaz aylarında nüfus ve ziyaretçi sayısındaki artış; atık su yönetimi, katı atıkların bertarafı, kıyı altyapısı, yapılaşma ve doğal kaynakların kullanımı üzerinde baskı oluşturan başlıca unsurlar arasında yer almaktadır. Geçmiş dönemlerde gerçekleştirilen araştırmalarda bazı kıyı yerleşimlerinde kanalizasyon ve atık yönetimi altyapısının yetersiz olduğu ve mevsimsel nüfus artışının bu sorunları artırabildiği belirtilmiştir.

Denizel ekosistemlerin korunması bakımından kıyı habitatlarının ve deniz çayırlarının izlenmesi, sürdürülebilir balıkçılık uygulamalarının desteklenmesi ve turizm faaliyetlerinin denizel çevre üzerindeki etkilerinin azaltılması önem taşımaktadır. Deniz çayırları ve mercan habitatlarının izlenmesi, korunması ve uygun alanlarda rehabilitasyon çalışmalarının gerçekleştirilmesi, bölgedeki biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik uygulamalar arasında yer almaktadır. Bu kapsamda Saros Körfezi’nde turizm ve rekreasyon faaliyetlerinin doğal alanların taşıma kapasitesi dikkate alınarak planlanması, atık su ve katı atık yönetimi altyapısının geliştirilmesi, denizel habitatların düzenli olarak izlenmesi ve kullanıcıların çevresel konularda bilinçlendirilmesi koruma-kullanma dengesinin sağlanması açısından önem taşımaktadır.

Saros Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesi, Kuzey Ege’de doğal, biyolojik ve kültürel kaynakların bir arada bulunduğu önemli kıyı alanlarından biridir. Alanın sahip olduğu ekolojik ve turistik kaynakların sürdürülebilir biçimde kullanılabilmesi, koruma statüsünün gerektirdiği bilimsel izleme ve planlama çalışmalarının sürekliliğine bağlıdır. Bu doğrultuda kıyı ve denizel ekosistemlerin korunması, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi ve turizm faaliyetlerinin çevresel etkilerinin kontrol altında tutulması, bölgenin sürdürülebilir kullanımına yönelik temel yönetim konuları arasında yer almaktadır.