Kaş-Kekova Özel Çevre Koruma Bölgesi, Antalya’nın Kaş ve Demre ilçelerinin kıyı kesimlerinde yer alan; kara, kıyı ve denizel ekosistemleri bir arada barındıran korunan alandır. Bölgenin peyzaj karakteri parçalı kıyı çizgisi, koylar, körfezler, yarımadalar, adalar ve kıyıya yakın denizel alanlarla şekillenmektedir. Kekova Adası, bölgenin başlıca coğrafi unsurlarından biri olup Anadolu kıyısına paralel uzanmaktadır. Ada ile ana kara arasındaki deniz alanı, kıyı morfolojisi nedeniyle korunaklı bir özellik göstermektedir. Kıyıdan iç kesimlere doğru kısa mesafelerde yükselti artmakta, bazı kesimlerde topoğrafya dik yamaçlar biçiminde gelişmektedir.

Kaş-Kekova Özel Çevre Koruma Bölgesi, Antalya ilinin batı kesiminde, Kaş ve Demre ilçelerinin kıyı kuşağında bulunmaktadır. Alan, Kaş ilçesinin doğusundaki Ulu Burun çevresinden başlayarak Kekova Burnu ve Demre Ovası yönüne doğru uzanmaktadır. Bölge içerisinde Üçağız ve Kaleköy gibi kıyı yerleşimleri ile Çevreli ve Kapaklı çevresindeki kırsal alanlar yer almaktadır. Kekova Adası, Üçağız Körfezi, Kaleköy ve çevredeki ada ve adacıklar alanın başlıca doğal ve kültürel peyzaj unsurlarını oluşturmaktadır. Kıyı topoğrafyasının bazı kesimlerde karayolu ulaşımını sınırlandırması nedeniyle koylara, adalara ve kıyı alanlarına erişimde deniz ulaşımı önem taşımaktadır.

Bölge, 18 Ocak 1990 tarihli ve 90/77 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Kekova ve Çevresi Özel Çevre Koruma Bölgesi adıyla ilan edilmiştir. Sekiz Kasım 2006 tarihli ve 2006/11266 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile koruma bölgesinin sınırları genişletilmiş ve alanın adı Kaş-Kekova Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak değiştirilmiştir. Bölgenin yüzölçümü yaklaşık 257,83 kilometrekaredir.

Kaş-Kekova yöresi, Batı Toroslar’ın güney kesiminde, tektonik hareketlerin etkili olduğu kıyı kuşağı içerisinde yer almaktadır. Bölgede kireçtaşlarının yaygın olması karstik topoğrafyanın gelişiminde etkili olmuştur. Kıyı çizgisinin parçalı yapısı; koy, körfez, yarımada ve adaların oluşumuyla birlikte kıyı ve deniz ortamları arasında farklı morfolojik birimlerin gelişmesine olanak sağlamıştır.

Kekova Adası’nın kuzey kıyısında bulunan ve günümüzde kısmen deniz altında kalan antik yapı kalıntıları, bölgenin jeomorfolojik ve tektonik gelişiminin anlaşılması bakımından önem taşımaktadır. Rıhtım, mendirek ve diğer kıyı yapılarının bir bölümü günümüzde su altında bulunmaktadır. Arkeolojik ve jeofizik araştırmalar, kıyı kesimlerinde meydana gelen göreli deniz seviyesi değişimlerinde tektonik hareketlerin etkili olduğunu göstermektedir. Bu özellik, Kekova’yı kıyı jeomorfolojisi ile arkeolojik kalıntıların birlikte incelenebildiği alanlardan biri hâline getirmektedir.

Kaş-Kekova’nın kıyı ve denizel alanları Akdeniz biyocoğrafik bölgesinin özelliklerini taşımaktadır. Denizel ekosistemlerde balıklar, makroalgler, deniz omurgasızları ve deniz çayırları başlıca biyolojik unsurları oluşturmaktadır. Bölgede Posidonia oceanica ve Cymodocea nodosa türlerine ait deniz çayırları bulunmaktadır. Bu habitatlar çeşitli deniz canlıları için beslenme, barınma ve üreme alanları oluşturmakta, aynı zamanda kıyı ekosistemlerinin ekolojik işlevlerinin sürdürülmesine katkıda bulunmaktadır.

Karasal alanlarda Akdeniz iklim koşullarına bağlı olarak maki formasyonu yaygındır. Bunun yanı sıra kızılçam toplulukları, frigana ve diğer Akdeniz vejetasyon tipleri görülmektedir. Koruma bölgesinde 51 familyaya ait 187 cins ile 272 bitki türü ve tür altı taksonun belirlendiği, bunlardan 26’sının endemik olduğu kaydedilmiştir.

Karasal fauna içerisinde memeliler, kuşlar, sürüngenler ve iki yaşamlılar bulunmaktadır. Bölgenin denizel ve kıyısal ekosistemlerinde Akdeniz foku (Monachus monachus), iribaş deniz kaplumbağası (Caretta caretta) ve yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) gibi koruma açısından öncelikli türler yaşamaktadır. Orfoz ve lahos gibi balık türleri de bölgenin denizel ekosistemlerinin önemli bileşenleri arasında yer almaktadır.

Kaş-Kekova bölgesi, doğal özelliklerinin yanı sıra Likya, Roma ve Bizans dönemlerine tarihlenen arkeolojik kalıntıları içeren önemli bir kültürel peyzaja sahiptir. Bölge, antik dönemde Likya kıyı yerleşimleri ve deniz ulaşımı açısından kullanılan alanlardan biri olmuştur. Günümüzde Üçağız yerleşimiyle ilişkilendirilen Teimiussa, Kekova Adası üzerindeki Dolchiste ve Kaleköy’deki Simena bölgedeki başlıca antik yerleşim alanlarıdır.

Kaleköy ve çevresinde kaya mezarları, sarnıçlar, tiyatro, lahitler ve Orta Çağ kalesi gibi tarihî yapılar bulunmaktadır. Kekova Adası’nın kuzey kıyısında ise deniz seviyesinin altında kalan rıhtım, mendirek ve diğer yapı kalıntıları yer almaktadır. Sualtı kalıntıları, bölgenin tarihsel kıyı yerleşimleri ve denizcilik faaliyetleri hakkında arkeolojik veriler sunmaktadır. Bu yönüyle Kaş-Kekova, doğal miras ile arkeolojik mirasın bir arada bulunduğu ve birlikte değerlendirildiği alanlardan biridir.

Kaş-Kekova Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde doğal ve kültürel kaynaklara dayalı çeşitli turizm ve rekreasyon faaliyetleri gerçekleştirilmektedir. Günübirlik tekne turları, yat turizmi, dalış, yüzme, deniz kanosu, doğa yürüyüşleri ve kültür turizmi başlıca faaliyetler arasındadır. Üçağız, Kaleköy ve Kekova Adası çevresindeki kıyılar ve koylar, özellikle deniz yoluyla gerçekleştirilen günübirlik ziyaretlerin yoğunlaştığı alanlardır.

Bölgedeki deniz suyunun berraklığı, kıyı morfolojisi ve denizel biyolojik çeşitlilik, dalış ve diğer su temelli rekreasyon faaliyetlerinin gelişmesine katkıda bulunmaktadır. Bununla birlikte, sualtı arkeolojik kalıntılarının ve hassas denizel habitatların korunması amacıyla belirli alanlarda turizm ve rekreasyon faaliyetlerine ilişkin sınırlamalar ve düzenlemeler uygulanmaktadır. Deniz kanosu ise kıyı alanlarının ve su altında bulunan kültürel kalıntıların düşük hızda ve sınırlı çevresel etkiyle gözlemlenmesine olanak sağlayan rekreasyon faaliyetlerinden biridir.

Bölgenin turizm çekiciliği, doğal peyzaj unsurları ile arkeolojik ve tarihî kaynakların birlikte değerlendirilmesine dayanmaktadır. Likya dönemine ait yerleşimler, kaya mezarları, kaleler ve diğer tarihî yapılar ile sualtı arkeolojik kalıntıları, doğal çevreyle birlikte kültür turizmi açısından önemli kaynaklar oluşturmaktadır.

Kaş-Kekova Özel Çevre Koruma Bölgesi’nin koruma ve yönetim çalışmaları, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesindeki Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında gerçekleştirilmektedir. Bölge için hazırlanan denizel yönetim planında biyolojik çeşitliliğin korunması, denizel habitatların izlenmesi, balıkçılık ve turizm faaliyetlerinin sürdürülebilirliğinin sağlanması ve ilgili paydaşların yönetim süreçlerine katılımının geliştirilmesi temel hedefler arasında yer almaktadır.

Bu kapsamda deniz çayırları ve diğer biyolojik çeşitlilik unsurlarının izlenmesi, balıkçılığa kapalı alanların oluşturulması ve tekne demirlemesinin hassas habitatlar üzerindeki etkisinin azaltılması gibi uygulamalar yürütülmektedir. Mapa ve şamandıra sistemleri de özellikle yoğun deniz trafiğinin bulunduğu alanlarda teknelerin doğrudan deniz tabanına demir atmasını azaltarak denizel habitatların korunmasına katkı sağlayan uygulamalar arasında yer almaktadır.

Kaş-Kekova Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde doğal kaynaklar üzerindeki başlıca baskılar; turizm faaliyetlerinin mevsimsel olarak yoğunlaşması, tekne trafiği, kontrolsüz demirleme, atık su ve katı atıklar, balıkçılık faaliyetleri ve kıyı alanlarındaki yapılaşmadan kaynaklanmaktadır. Özellikle yoğun tekne kullanımının deniz çayırları üzerinde fiziksel baskı oluşturabilmesi, denizel habitatların düzenli olarak izlenmesini ve demirleme faaliyetlerinin kontrol altına alınmasını gerekli kılmaktadır.

İklim değişikliği de bölgenin ekolojik yapısını etkileyebilecek uzun dönemli faktörlerden biridir. Deniz suyu sıcaklığındaki değişimler, istilacı yabancı türlerin yayılış alanlarının genişlemesi ve denizel habitatların yapısında meydana gelebilecek değişiklikler biyolojik çeşitlilik üzerinde baskı oluşturabilecek süreçler arasında yer almaktadır. Bu nedenle bölgenin sürdürülebilir yönetiminde ekosistemlerin düzenli olarak izlenmesi, denizel habitatların korunması, tekne ve balıkçılık faaliyetlerinin ekolojik taşıma kapasitesiyle uyumlu biçimde düzenlenmesi ve atık yönetiminin geliştirilmesi önem taşımaktadır.

Kaş-Kekova’da doğal ve kültürel kaynakların turizm amacıyla kullanımında koruma-kullanma dengesinin gözetilmesi temel yönetim ilkelerinden biridir. Ziyaretçi yoğunluğunun yönetilmesi, hassas denizel habitatların korunması, sualtı kültürel mirasının izlenmesi, tekne faaliyetlerinin çevresel etkilerinin azaltılması ve yerel yerleşimlerin koruma süreçleriyle bütünleştirilmesi, alanın uzun dönemli sürdürülebilirliği açısından başlıca yönetim konuları arasında yer almaktadır.