Bakanlık, 4 Temmuz 2011’de 27984 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile kurulmuştur. Kuruluşuyla birlikte daha önce farklı bakanlıklar bünyesinde yürütülen çevre ve şehircilik hizmetleri tek bir bakanlık çatısı altında yeniden yapılandırılmıştır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kuruluşunda, Bayındırlık ve İskân Bakanlığı ve Çevre ve Orman Bakanlığının çevre alanındaki teşkilatının bir araya getirilmesi etkili olmuştur. Bakanlığın kuruluşuna ilişkin 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname 29 Haziran 2011’de kabul edilmiş ve 4 Temmuz 2011’de Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bakanlık, aynı yıl içerisinde teşkilatını oluşturarak faaliyetlerine başlamıştır.

Kuruluşundan kısa süre sonra Bakanlığın görev ve yetkileri, 17 Ağustos 2011’de 28028 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 648 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname ile yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile özellikle doğal varlıkların korunmasına ilişkin kurumsal yapılanmada değişikliğe gidilmiş; mülga Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığının görev alanı Bakanlık bünyesinde yeniden yapılandırılmış ve Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü oluşturulmuştur.

2018’de Türkiye’de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçilmesiyle Bakanlığın teşkilat, görev ve yetkileri yeniden düzenlenmiştir. 10 Temmuz 2018’de 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Bakanlığın görev ve teşkilat yapısı yeni hükümet sistemine uyarlanmıştır. Bu dönemde Bakanlığın sorumluluk alanı içerisinde çevre yönetimi ve şehircilik hizmetlerinin yanı sıra yerel yönetimler, kamu taşınmazlarının yönetimi ve toplu konut politikalarıyla ilişkili görevler de yer almıştır.

29 Ekim 2021’de 31643 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Bakanlığın adı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olmuştur. Böylece Çevre ve Şehircilik Bakanlığı dönemi sona ermiş ve Bakanlığın görev alanına iklim değişikliği politikaları da açık biçimde dâhil edilmiştir.

644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Bakanlığa verilen temel görevler; mekânsal planlama, çevre yönetimi ve yapı üretimine ilişkin yasal düzenlemelerin tasarlanması; Bakanlığın görev alanındaki mesleki hizmetlere ilişkin norm ve standartların oluşturulması şeklinde belirlenmiştir. Bakanlığın çevre alanındaki görevleri arasında çevresel kalitenin artırılması, korunması ve kirlilikle mücadeleye yönelik stratejik esasların ve normların düzenlenmesi, çevresel izleme ve denetim faaliyetlerinin yürütülmesi, çevresel etki değerlendirmesi süreçlerinin gerçekleştirilmesi ve çevre izinlerinin düzenlenmesi bulunmaktaydı. Ayrıca atıkların yönetimi, hava ve su kirliliğinin kontrolü ile gürültü kirliliğinin önlenmesine yönelik çalışmalar da Bakanlığın görev alanında yer almıştır.

Şehircilik alanında ise imar planlarının hazırlanması ve uygulanmasına ilişkin esasların belirlenmesi, yapılaşmanın mevzuata uygunluğunun denetlenmesi, yapı ve yapı malzemelerine ilişkin standartların geliştirilmesi ve kentsel dönüşüm uygulamalarının yürütülmesi Bakanlığın başlıca görevleri arasında yer almıştır.

Bakanlığın görev alanının önemli bir bölümünü doğal ve korunan alanların yönetimi oluşturmuştur. 648 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile oluşturulan Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü aracılığıyla tabiat varlıkları ve doğal sit alanlarının korunmasına ilişkin iş ve işlemler Bakanlık bünyesinde yürütülmüştür.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, merkez ve taşra teşkilatından oluşan bir örgütlenme yapısına sahip olmuştur. Bakanlığın taşra teşkilatındaki temel birimleri Çevre ve Şehircilik İl Müdürlükleri olmuştur. İl müdürlükleri, Bakanlığın görev alanındaki çevre, imar, yapılaşma, yapı denetimi ve doğal varlıkların korunmasına ilişkin hizmetlerin il düzeyinde uygulanmasında görev üstlenmiştir. 2018’de yapılan yeniden yapılanma sonucunda Bakanlığın teşkilat ve görev alanında değişiklikler gerçekleştirilmiş; Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatına bağlı ve ilgili kuruluşlarının yapısı Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine uygun biçimde yeniden düzenlenmiştir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığının turizm sektörüyle ilişkisi, doğrudan turizm politikalarının yürütülmesinden ziyade mekânsal planlama, çevrenin korunması, kıyı alanlarının kullanımı, doğal sit alanlarının yönetimi, yapılaşma ve çevresel denetim alanları üzerinden şekillenmiştir.

Türkiye’de turizm yatırımlarının önemli bir bölümünün kıyı alanlarında, doğal ve kültürel peyzaj değerlerinin bulunduğu bölgelerde ve kentsel yerleşim alanlarında gerçekleşmesi, Bakanlığın görev alanındaki mekânsal planlama ve çevre politikalarını turizm açısından önemli hâle getirmiştir. Özellikle kıyı alanlarının planlanması, doğal sit statüsündeki alanların korunması ve yapılaşmaya ilişkin kararlar, turizm tesislerinin ve turizmle bağlantılı altyapının gelişimini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen idari süreçler arasında yer almıştır. Bakanlığın doğal sit alanları ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin görevleri de turizm açısından önem taşımıştır. Turizm faaliyetlerinin yoğunlaştığı kıyı bölgelerinde doğal alanların korunması ile turizm yatırımlarının geliştirilmesi arasındaki ilişkinin düzenlenmesi, bu kurumsal görev alanının başlıca sonuçlarından biri olmuştur. Bu bağlamda Bakanlığın faaliyetleri, turizm alanlarının fiziksel gelişimi ile doğal çevrenin korunmasına yönelik politikalar arasında düzenleyici bir işlev görmüştür.

Çevresel etki değerlendirmesi, çevre izinleri ve çevresel denetim mekanizmaları da turizm yatırımları bakımından Bakanlığın dolaylı olarak rol aldığı süreçler arasında değerlendirilmiştir. Konaklama tesisleri, turizm merkezlerindeki altyapı yatırımları ve diğer turizm amaçlı projeler, ilgili mevzuatın kapsamına bağlı olarak çevresel değerlendirme ve izin süreçlerine tabi olabilmiştir.

Bu nedenle Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Türkiye turizmi açısından temel önemi, turizm sektörünün doğrudan yönetiminden çok, turizm faaliyetlerinin gerçekleştiği mekânların planlanması, çevresel koşullarının düzenlenmesi ve doğal varlıkların korunmasına ilişkin kamu yönetimi süreçlerindeki konumundan kaynaklanmıştır.

2021 yılında gerçekleştirilen kurumsal değişiklikle Çevre ve Şehircilik Bakanlığının adı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olmuştur. Bu değişiklikle iklim değişikliğiyle mücadele ve iklim değişikliğine uyum politikaları Bakanlığın kurumsal görev alanında daha belirgin bir konuma getirilmiştir. Dolayısıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı adı, esas olarak 2011-2021 dönemindeki kurumsal yapıyı ifade etmektedir.